پایان نامه درباره مواد مخدر، مصرف مواد، مصرف كننده

از اين پديده به ارائه راهكارهاي علمي ـ كاربردي مبادرت ورزند.
پيشگيري از اعتياد هم چون ساير جرايم و انحرافات اجتماعي از مقوله‌هايي است كه نياز به برنامه داشت. به بيان ديگر پيشگيري از اعتياد صرفاً با مبارزه‌هاي نهادهاي انتظامي و قضايي تحقق نمي‌يابد زيرا اعتياد به مواد مخدر به عنوان يك بزه ريشه در فرهنگ عمومي و تعليم و تربيت دارد و لذا در مهار آن ابتدا بايد فرهنگ عمومي و نگرش مردم را نسبت به مواد مخدر متحول ساخت و بايد سياست پيگيري در كنار پيشگيري در جهت كاهش نرخ بزهكاري عمل نمود و بر اقدامات فرهنگي، رفاهي، اقتصادي و غيره تاكيد نمود و با كار فرهنگي دراز مدت اين فرهنگ‌هاي غلط و عاميانه را عوض كرد، در پيشگيري از اعتياد علاوه بر ضرورت تعامل و همكاري وسيع نهادها و سازمانها، مشاركت مردمي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. مهم ترين استراتژي‌ پيشگيري از اعتياد را كه در جهان مورد استفاده قرار مي‌گيرد، به شرح زير مي‌توان خلاصه كرد:
– افزايش اطلاعات و آگاهي افراد در مورد خطرات و زيانهاي مصرف مواد مخدر.
– ارتقاي سطح فرهنگ و تقويت باورهاي مذهبي.
– افزايش مهارت هاي زندگي مانند مهارت تصميم گيري، حل مساله و ارتباطات اجتماعي.
مبحث اول: تعريف، مفهوم و اقسام پيشگيري
طبق اصل ??? قانون اساسي يکي از وظايف قوه قضائيه، پيشگيري از وقوع جرايم (به طور مطلق) است ولي متأسفانه در طول ?? سال و اندي سابقه تقنين در خصوص مواد مخدّر، تا به حال يا اصلاً به مسأله پيشگيري -که بهتر و آسانتر و کم هزينه تر از درمان است- در خصوص اعتياد توجّهي نشده و اگر هم توجّهي شده صرفاً در حد شعار بوده و گام عملي برداشته نشده است.
گفتار اول: تعريف و مفهوم پيشگيري
پيشگيري در لغت به معناي “جلوگيري” و “دفع” آمده است. در زمينه پيشگيري سه موضوع “انسان اعتيادپذير”، “محيط اعتيادساز” و “عامل اعتياد” را بايد در نظر گرفت. در نتيجه، براي پيشگيري بايد با توجه به ريشه اعتياد در زمينه ها و موارد خاص با درايت تمام، دست كم، يكي از اين علل را حذف كرد تا زنجيره اعتياد از هم بپاشد.
پيشگيري از اعتياد بايد در دو جهت مورد توجه قرار گيرد: طرف تقاضا و طرف توزيع. هر كدام از اين دو جهت ويژگي هاي مخصوص به خود را دارند. راهكارهاي پيشگيري از عرضه كننده، مجموعه فعاليت هايي مي باشد كه از منبع توليد تا مصرف كننده را در برمي گيرد. بخش ديگر، كه مربوط به فرد معتاد (تقاضاكننده) مي باشد، جنبه وسيعي دارد.
بند اول ـ معناي لغوي پيشگيري
پيشگيري از نظر لغوي به معناي جلوگيري و دفع آمده است و پيشگيري يعني مانع شدن66 پيشگيري به معني اقدامات احتياطي براي جلوگيري از رخدادهاي بد وناخواسته نيز به كار رفته است. با توجه به معناي لغوي پيشگيري ، اين واژه هم به معناي پيش دستي كردن، پيشي گرفتن و جلوي چيزي رفتن. هم به معناي آگاه كردن و هشدار دادن67 اما از ميان اين معناها در جرم شناسي پيشگيرانه بيشتر معناي نخست مدنظر است. بر اساس اين معنا بايد با اتخاذ تدابير و به كارگيري اقدامات مناسب به استقبال جرم رفت و از ارتكاب آن ممانعت كرد.
بند دوم ـ معناي اصطلاحي پيشگيري
از نقطه نظر علمي منظور از پيشگيري هر گونه فعاليت سياسي جنايي است كه هدف خاص آن، محدود ساختن امكان پيشامد مجموعه اعمال جنايي از راه غير ممكن ساختن يا دشوار نمودن يا كاهش وقوع آن عمل بدون تكيه بر تهديد كيفر يا اجراي آن است.68
بنابراين مي‌توانيم پيشگيري را در دو مفهوم عام و خاص معني كنيم ، يك نوع پيشگيري با ساتفاده از سلاح كيفر و اقدامات واكنشي به مقابله با جرم مي‌رود و نوع ديگر با استفاده از ابزارهاي غير كيفري و البته با مشاركت عموم مردم و مداخله نهادهاي مدني به جلوگيري از وقع جرم مبادرت مي‌كند.
البته ماده يك لايحه قضايي “قانون تاسيس شوراي عالي پيشگيري از جرم” پيشگيري را پيش بيني، شناسايي و ارزيابي خطر وقوع جرم و اتخاذ تدابير و اقدامات لازم براي از بين بردن يا كاهش جرم تعريف كرده است كه در اينجا مقصود از پيشگيري كليه تدابير پيشگيري اعم از كيفري و غير كيفري مي‌باشد. از ديدگاه ديگر مي‌توان گفت اصلاح پيشگيري داراي دو مفهوم مضيق و موسع است.
در مفهوم موسع از پيشگيري ، طيف وسيعي از اقدامات كيفري و غير كيفري وجود دارد كه مجموعه‌اي از تدابير فردي و جمعي براي خنثي كردن عوامل تركيبي وقوع جرايم توسط مجرمين در آينده است. انواع كيفر و رسالت‌هاي آن نظير ارعاب و عبرت آموزي، بازپروري مجرمين، جايگزين‌هاي كيفر كه در نظام‌ قضايي اعمال مي‌شوند در مفهوم موسع پيشگيري قرار مي‌گيرند. در مقابل آن مفهوم مضيق پيشگيري قرار دارد كه در نظر دارد امكان وقوع بزه را از راه غير ممكن ساختن يا دشوار نمودن آن با مديريت مناسب نسبت به فرصتها و عوامل عيني جرم زا محدود نمايد. بدين ترتيب، پيشگيري غير كيفري با منظور خاص و انحصاري از نظام كيفري كه بيشتر توجه به بعد از وقوع جرم دارد عليرغم هدف مشترك، فاصله زيادي دارد.
براي تبيين هر چه بهتر مفهوم اصطلاحي پيشگيري در علوم جنايي لازم است مفهوم اين واژه را در جرم شناسي و سياست جنايي مورد بررسي و ارزيابي قرار دهيم. پيشگيري در جرم شناسي يعني جلوگيري از بزهكاري با شيوه‌هاي گوناگني كه بيرون از نظام كيفري به كار مي‌رود. بنابراين مركز ثقل پيشگيري در جرم شناسي تدابير غير كيفري است. اين تدابير پيشگيرانه، نخستين بار از سوي انريكو فري از جمله پرچم داران مكتب تحققي مطرح شد. وي بر اين باور بود كه محيط اجتماعي بايد به گونه‌اي سازمان داده شود كه پيشگيري از وقوع جرم در آن ملحوظ باشد. اين مفهوم از پيشگيري مورد توجه برخي از انديشمندان معاصر از جمله موريس كوسن قرار گرفت. وي پيشگيري را تدابير غير قهرآمير يا غير سركوبگري مي‌داند كه هدف آن مهار بزهكاري يا كاهش امكان وقوع جرم است. بدين ترتيب يكي از مهم ترين مولفه‌هاي پيشگيري غير قهرآمير بودن اقدامات پيشگيري است.69
اما مفهوم پيشگيري در سياست جنايي به منزله يك رشته مطالعاتي مستقل و ميان رشته‌اي در علوم جنايي، هم از ابزارهاي حقوق كيفري و هم از يافته‌هاي جرم شناسي براي پاسخ به پديده مجرمانه بهره مي‌برد. به بيان ديگر، پيشگيري را در سياست جنايي مي‌توان به كارگيري راهكارهاي گوناگون براي جلوگيري از بزهكاري تعريف كرد.70
اين راهكارها از ديدگاه علمي جرم شناسي عبارت است از هر اقدام سياست جنايي با هدف محدود ساختن امكان رخداد جنايي از راه غير ممكن ساختن جرم و از ديدگاه حقوقي با تاكيد بر نظام كيفري نيز اين راهكارها ابزارهاي قهرآميز و سركوبگر سياست جنايي است يا معمولاً همان ضمانت اجراهاي كيفري است كه از راه بازدارندگي يا سزادهي هدف جلوگيري يا كاستن از شمار جرايم را دنبال مي‌كند.
بنابراين، سياست جنايي بر پايه‌ي اين دو رويكرد همه‌ي تدابير كنشي و واكنشي را شامل مي‌شود.71 بدين ترتيب با توجه به تعريف لغوي و اصلاحي پيشگيري ، پيشگيري از اعتياد عبارت است از به كارگيري اقداماتي كه احتمال ابتلاي افراد به اعتياد را كاهش مي‌دهد. پيشگيري از اعتياد شامل اقداماتي است براي كاهش عواملي كه افراد را در معرض خطر قرار مي‌دهد و افزايش عواملي كه افراد را از مصرف مواد محافظت مي‌كند.72
گفتار دوم: اقسام و تقسيمات پيشگيري
تقسيماتي كه ار پيشگيري مي‌شود هر يك تصوير متفاوتي از يك واقعيت را نشان مي‌دهد اما آنچه باعث جدايي هر يك از ديگري مي‌شود در سه عامل قابل جستجو است و هر يك از اين عوامل به دليل آثار عملي متفاوتي كه به همراه مي‌آورند مي‌توانند موضوع سياست‌ها يا رويكردهاي متفاوتي در پيشگيري از جرم قرار گرفته و در ارزايبي نهايي مسبب ترجيح يكي به ديگري گردند. چنانچه مثلاً در تقسيم پيشگيري به پيشگيري طريقي و وضعي شيوه دخالت و جلوگيري از وقوع جرم مورد توجه است.
در حالي كه در تقسيم پيشگيري ، به پيشگيري مستقيم(كنشي) و غير مستقيم(واكنشي) مرحله دخالت يا زمان اقدام براي پيشگيري مورد نظر است و يا در صورتي كه محل يا زمينه يا موضوع دخالت، خود مرتكب يا شرايط و عوامل بر او باشد. در اين صورت به آن پيشگيري مرتكب مدار گفته مي‌شود مانند پيشگيري اصلاحي، اعم از اصلاحات فردي و اجتماعي اما اگر زمينه و محل دخالت ، بزه ديده باشد به آن بزده ديد مدار گفته مي‌شود مانند پيشگيري وضعي.
به عبارت ديگر، در جرم شناسي پيشگيرانه با عنايت به معيارهاي مختلف، پيشگيري را به اقسام مختلف تقسيم بندي كرده‌اند كه گاه معيار اين تقسيم بندي موضوع پيشگيري و گاه ماهيت اقدامات پيشگيرانه است. بديهي است اين طبقه بندي‌ها مطلق نيست و در عمل مي‌تواند با يكديگر تركيب و تلفيق شود. اين تقسيمات گاه مشمول برداشت مضيق و گاه مشمول موسع در پيشگيري است كه گاهي با يكديگر تداخل نيز دارند كه در اين گفتار به منظور آمادگي ذهني به گونه‌هايي از اين تقسيمات اشاره مي‌گردد.
بند اول ـ پيشگيري انفعالي و پيشگيري فعال
پيشگيري انفعالي همان هشدار دادن و اخطار دادن به جامعه براي جلوگيري از قرباني شدن و بزه ديدگي است. هشدار دادن به جامعه براي مصون سازي خود در مقابل جرم يك تكنيك و روش براي جلوگيري از جرم است.
بنابراين اخطار دادن در مورد جرم همراه با اقدامات عملي نيست يعني از وقوع جرم جلوگيري نمي‌كند در حالي كه پيشگيري فعال در جهت جلوگيري از جرم يا بزه عملاً اقدامات مثبت و موثر انجام مي‌دهد. نكته مهم ديگر اينكه در پيشگيري انفعالي به دادن هشدار كفايت مي‌شود و اين هشدار به كساني داده مي‌شود كه بالقوه استعداد قرباني جرم واقع شدن را دارند. در واقع پيشگيري انفعالي يك نوع اطلاع رساني به بزه ديدگان جرم است. مثل اطلاع رساني از طريق وسايل ارتباط جمعي، شايد بتوان گفت كه اين نوع پيشگيري يك نوع پيشگيري از قرباني جرم واقع شدن است در حاليكه در پيشگيري فعالي اقدامات جامعه عملي مي‌گردد.
بند دوم ـ پيشگيري بزه ديده مدار و مرتكب مدار
اين تقسيم بندي بر اساس اينكه نقطه اتكاء و اعمال سياست پيشگيري ، مجني عليه باشد يا خود مرتكب به دو نوع پيشگيري مبتني بر بزه ديده و مبتني بر مرتكب تقسيم مي‌شود كه نوع اول ضرورتاً ابتكاري(كشي) است اما نوع دوم مي‌تواند به دو صورت ابتكاري(كنشي) يا عكس العمل(واكنشي) از وقوع جرم باشد.
بند سوم ـ پيشگيري سه مرحله‌اي بر اساس الگوي پزشكي
اين تقسيم بندي كه منسوب به براتينگهام73 و فاوست74 (1976) مي‌باشد، ملهم و برگرفته از پيشگيري و درمان بيماري‌هاي همه گير است. اين پيشگيري به پيشگيري اوليه75، پيشگيري ثانويه76 و پيشگيري ثالث يا نهايي77 تقسيم مي‌گردد، دو نوع اول و دوم فعلي و ابتكاري و قبل از ارتكاب جرم به كار مي‌رود و نوع سوم عكس العملي و پس از ارتكاب جرم است.78
الف ـ پيشگيري اوليه
پيشگيري اوليه متضمن تدابير و اقداماتي است كه به دنبال سالم سازي محيط طبيعي و اجتماعي و تغيير اوضاع و احوال و شرايط جرم زا است. اين پيشگيري در صدد آن است تا با بهبود شرايط زندگي افراد از بزهكاري جلوگيري نمايند.79
از اين رو اتخاذ تدابيري مناسب در زمينه‌هايي مانند فقرزدايي، اشتغال، مسكن و بالا بردن سطوح درآمد افراد نمونه‌هايي از اين پيشگيري است. پيشگيري اوليه همان مبارزه با به وجود آمدن ميكروب و جلوگيري از شيوع آن در جامعه است، به روشي كه در علوم پزشكي مرسوم است.
پيشگيري اوليه در زمينه جلوگيري از اعتياد به مواد مخدر شامل تدابير و اقداماتي است كه سبب مي‌شود تا زمينه‌هاي مساعد براي گرايش به اعتياد با كاهش مواجه شود. اقداماتي مانند: آموزش لازم به شهروندان درباره خطرها و مشكلات ناشي از استفاده مواد مخدر و تغيير نگرش مردم نسبت به اين موا از جمله جلوه‌هاي اين پيشگيري به شمار مي‌روند.80
در اين مرحله از پيشگيري

تکه های دیگری از این پایان نامه را می توانید

در شماره بندی فوق بخوانید

متن کامل پایان نامه ها در سایت homatez.com موجود است

You may also like...

Add a Comment