پایان نامه ، مدنی، تعهد، دادی، قراردادی، ضرر، کیفری، اخلاقی

به یک شخص» این مسئولیت به معنای عام و در جایی بکار می رود که شخص در برابر دیگری به سبب قانون شکنی یا پیمان شکنی و خساراتی که به او وارد کرده است باید پاسخگو باشد. به عبارت دیگر مسئولیت او از نوع مسئولیت مدنی ضمانت اجرای نقض قانون و تعهد است که بر عهده ی فاعل زیان قرار می گیرد. ولی در اکثر موارد مسئولیت مدنی به معنای خاص استعمال می شود که عبارتست از مسئولیت شخصی به سبب ورود زیان به دیگری، بدون آنکه بین آن دو قراردادی بسته شده باشد. از این نوع مسئولیت در قانون مدنی در ذیل عنوان «الزامات بدون قرار داد» به ضمان قهری نیز تعبیر شده است. بنابراین این قسم از ضمان یا مسئولیت مدنی که به حکم قانون و بدون دخالت اراده ایجاد می شود ضمان قهری یا مسئولیت مدنی (به معنای خاص) نام دارد. برای تعیین موقعیت مسئولیت مدنی بین سایر مسئولیت ها نمودار ذیل می تواند به ما کمک نماید.
مسئولیت اخلاقی
مسئولیت مسئولیت کیفری
مسئولیت حقوقی مسئولیت اداری و انضباطی مسئولیت قراردادی
مسئولیت مدنی(به معنای عام)
مسئولیت قهری (به معنای خاص)
اما باید توجه داشت که حقوقدانان درباره ی این تقسیم بندی اختلاف نظر دارند چرا که عده ای از آنها به دونوع مسئولیت اعتقاد ندارند زیرا به عقیده این گروه مسئولیت ماهیتی بسیط و یکسان دارد و بر دو قسم تقسیم نمی شود.
اما از حیث نظری این تقسیم بندی توجیه نسبتا قابل قبولی دارد. زیرا در مسئولیت های قرار دادی دو طرف قرار داد، از قبل با هم درباره ماهیت حقوقی وتعهدات ناشی از آن توافق می کنند و براساس اصل حاکمیت و آزادی اراده، قرار دادی را با هم منعقد می کنند در صورتیکه در حوزه ی ضمان قهری کسی که در مقابل دیگری مسئول شناخته می شود نه تنها از پیش با او قرار دادی نبسته و تعهدی هم نداده است بلکه اغلب او را نمی شناسند امابه حکم قانون وبه سبب ضرر و زیانی که به او واردکرده است مسئول جبران قرارمی گیرد.
گفتار اول: تفاوت مسئولیت مدنی با مسئولیت اخلاقی
با توجه به دامنه ی شمول اصل ” لا ضرر و لا ضرار” می توان مدعی شد که تمام انواع مسئولیت ها، مبنای اخلاقی ومذهبی دارند چرا که به نظر اندیشمندان علم حقوق هم، واژه ی مسئولیت مبین حضور اخلاق است یعنی کسی مسئول است که از نظر اخلاقی قابل سرزنش باشد . و اخلاق از مستقلات عقلیه است . مع الوصف مسئولیت مدنی با مسئولیت اخلاقی در یک تفکیک فنی تفاوت هایی دارند که ما تفاوت های آنها را از چهار جهت بشرح ذیل بررسی می کنیم.
الف- از جهت مبنا:
مبنای مسئولیت اخلاقی (دینی) تقصیر است در حالیکه در مسئولیت مدنی تقصیر همیشه و ضرورتاً عنصر پدید آوردنده مسئولیت نیست بدین معنا که ممکن است شخصی بدون «تقصیر» هم مسئولیت مدنی داشته باشد.

ب- ازجهت آثار:
شرط لازم برای تحقق مسئولیت مدنی، ورود ضرر به غیر است حال آنکه در مسئولیت اخلاقی حتی فکر ایراد ضرر به دیگری قبل از مرحله اجرا هم یک جرم اخلاقی تلقی می گردد که باید در رفع آثار ایجاد شده از آن در وجدان تلاش کرد .
ج- ازجهت ضمانت اجرا:
مسئولیت مدنی دارای ضمانت اجرای قانونی است یعنی هر جا که مسئولیت مدنی ایجادشود می توان جبران زیان وارده به زیان دیده را با اهـرم های قانونی، مطالبه کرد. حـال آنکه مسئولیت های اخلاقی را نمی توان مبنای طرح دعوی قرار داد. بعبارت دیگر در مسئولیت مدنی، شخص در مقابل زیان دیده مسئول و پاسخگو است ولی در مسئولیت اخلاقی شخص در مقابل خداوند متعال و وجدان آگاه خود مسئول می باشد.
د- ازجهت هدف:
هدف مسئولیت مدنی احقاق حق ثالث و جبران ضرر وارده به دیگری است. درحالی که هدف مسئولیت اخلاقی اصلاح درون و نهاد شخص مسئول است .
ه- سایر تفاوت ها
1- قصد و نیت در اخلاق نقش محوری دارد ولی در مسئولیت مدنی چنین نیست.
2- در مسئولیت اخلاقی کوچکی و بزرگی گناه با سنگینی خطا سنجیده می شود ولی در مسئولیت مدنی چنین نیست .

گفتار دوم: تفاوت مسئولیت مدنی با جزایی
مسئولیت مدنی با مسئولیت جزایی از این جهت که شخص در مقابل دیگری مؤاخذه می شود، دارای وجه مشترک هستند اما با مسئولیت کیفری تفاوت هایی دارد که مهمترین آن عبارتند از:
1- در مسئولیت مدنی عنصر زیان دیده از عمل زیانبار، معمولا یک شخص حقوق خصوصی است. ولی در مسئولیت کیفری، ممکن است علاوه بر شخص حقوق خصوصی، جامعه هم از عمل اضرار آمیز مرتکب آسیب ببیند.
2- هدف از مسئولیت مدنی، جبران ضرر زیان دیده یا احقاق حق اوست بنابراین افراد دیگرهم می توانند ضرر مذکور را جبران کنند. ولی هدف از مسئولیت کیفری تنبیه خطا کار، اصلاح او و تنبّه دیگران است بنابراین نمی شود مجازات توسط دیگران تحمل شود .
3- دایره ی شمول مسئولیت مدنی هم از مسئولیت کیفری متمایز است چرا که تحقق مسئولیت مدنی نیازمند به وجود نص خاص قانونی نیست، در حالی که تحقق مسئولیت کیفری منوط به وجود نص خاص قانونی می باشد که از آن به اصل قانونی بودن جرم و مجازات تعبیر می شود.
4- مسئولیت کیفری در دادگاه کیفری و مسئولیت مدنی در دادگاه مدنی رسیدگی می شود مگر آنکه مسئولیت مدنی ناشی از جرم باشد.
در بعضی از موارد مسئولیت مدنی وجزایی با هم منوط هستند مانند:
1- گاهی یک عمل هر دو مسئولیت کیفری و مدنی را به دنبال دارد مثل سرقت یا ایراد ضرب و جرح.
2- در برخی از موارد هم تصمیم دادگاه کیفری در امور مدنی ذیربط اعتبار قضیه محکوم بها را دارد. یعنی اگر دادگاه کیفری بگوید که ضرب و جرحی اتفاق نیفتاده، دادگاه مدنی نمی تواند مشتکی عنه را به پرداخت خسارت برای همان ادعا محکوم کند.
گاهی هم تحقق جرم منوط به رسیدگی قبلی دادگاه مدنی است مثلاً درباره اثبات مالکیت شاکی که به آن «اناطه » می گویند.
گفتار سوم: تفاوت مسئولیت مدنی با مسئولیت قرار دادی
تفاوت عمده مسئولیت قراردادی با مسئولیت مدنی در وجود و عدم وجود تعهد قراردادی می باشد. در مسئولیت قرار دادی، وجود تعهد ناشی از قرارداد است که شخص را به انجام مورد تعهد ملتزم می نماید که در صورت عدم انجام آن در سر رسید مقرر، باید خسارت وارده ی ناشی از عدم اجرای آن را، بحکم قانون جبران نمایند. ولی در مسئولیت مدنی، شخص، قراردادی با زیان دیده ندارد بلکه این قانون است که تحت شرایطی او را به جبران خسارت وارده به دیگری ملتزم می نماید بنابراین اختلاف عمده ای که موجب تفاوت ماهوی آن دو شود، وجود ندارد.

مبحث دوم: مسئولیت دوگانه ی وکیل دعاوی در قبال موکل
همانطوریکه بیان شد وکالت، یک شغل حرفه ای و شخص وکیل یک شاغل حرفه ای می باشد از آنجایی که یکی از ویژگی های مسئولیت حرفه ای (مثل مسئولیت وکالت)، دو بعدی بودن آن است به این مفهوم که یک شخص حرفه ای مثل وکیل دعاوی در راستای وظایف شغلی خود دارای دو گونه مسئولیت می باشد. اول اینکه همانند اشخاص عادی (غیر حرفه ای) ملزم به رعایت مراقبت های لازم، به منظور عدم ورود ضرر و زیان به حقوق موکل خود و دیگران در حین کار است. دوم اینکه بنا به موقعیت شغلی خود و اعتمادی که مشتریان وی به مهارت و تخصص اودارندکه دقیقاً به همین دلیل، انجام کار یا خدمتی را به او واگذارمی کنند، در واقع مسئولیت مضاعف (دوگانه ای) را در قالب قرار داد، مبنی بر رعایت حداکثر مهارت های فنی خود در مراحل مختلف انجام، را می پذیرد. لذا تلاقی مسئولیت عادی شخص وکیل در جریان انجام کار با مسئولیت قراردادی او این سؤال را ایجاد می کندکه چنین شخصی در قبال موکل یا موکلین خود چند نوع مسئولیت دارد و مسئولیت حرفه ای او چه تأثیری بر مسئولیت عادی او می گذارد؟ این پرسش ها موجب شده است که بحث جدیدی تحت عنوان مسئولیت دوگانه شاغلین حرفه ای (مثل وکیل دعاوی) در نظام حقوقی کامن لو در عصر جدید ایجاد شود که ما در اینجا قبل از ورود به بحث های مربوط به مسئولیت دوگانه ی وکیل دعاوی در دوگفتار مجزا که توضیح و تشریح دو نوع مسئولیت، یعنی مسئولیت قرار دادی و مسئولیت خارج از قرار داد و مباحث مرتبط با آنها می پردازیم و در پایان در گفتار سوم بطور مختصر به بیان انواع خسارت های قابل مطالبه در مشاغل حرفه ای خواهیم پرداخت.

گفتار اول: مسئولیت قراردادی
مسئولیت قراردادی در حقوق مدنی مسئولیت شخصی است که در عقدی از عقود (اعم از عقود معین و غیر معین) تعهدی را پذیرفته باشد و بعلت عدم انجام تعهد یا تأخیر در انجام تعهد و یا در حین انجام تعهد و یا به سبب انجام تعهد خسارتی به متعهد له وارد کند (ماده 221- 222- 226/ 227- 229- 237- 238 و 239 ق. مدنی). حقوقدانان، مسئولیت قرار دادی را این گونه تعریف کرده اند: مسئولیت قرار دادی عبارتست از تعهدی که در نتیجه تخلف از مفاد قرار داد خصوصی برای اشخاص ایجادمی شود. بنابراین عدم اجرای تعهد ناشی از هر قراردادی، به مفهوم ارتکاب یک تخلف قرار دادی است خواه این تخلف عمدی باشد یا ناشی از خطا ، در هر صورت جوهر اصلی مسئولیت قرار دادی، نقض یک تعهد است. تعهدی که هر یک از طرفین در یک رابطه قراردادی پذیرفته اند که قانون مدنی آن را «خسارت عدم انجام تعهد» نامیده است.
همانطور یکه قبلا گفته شد مسئولیت قرار دادی زیر مجموعه ی مسئولیت مدنی است که برای تحقق آن شرایطی لازم است که عبارتند از:
1- لزوم وجود قرار داد صحیح و نافذ، بین زیان دیده و شخص عامل زیان
2- ضرورت تخلف از انجام تعهد
3- لزوم ورود ضرر
4- ضرورت وجود رابطه ی سببیت بین ضرر وارده و فعل عامل.
بنابراین بطور خلاصه می توان گفت که عناصر مسئولیت مدنی شامل:
1- وجود ضرر
2- فعل و عمل زیانبار
3- رابطه ی سببیت بین عمل زیانبار و ضرر وارده
است که البته ضروریست این سه عنصرمجتمعاً وجود داشته باشند چرا که در صورت فقدان هر یک از این سه عنصر، مسئولیت مدنی محقق نخواهد شد.
مسأله مهمی که در ارتباط با مسئولیت قراردادی وجود دارد. همانا مسأله کیفیت اثبات مسئولیت قراردادی است که در ابتدا آسان به نظر می رسد. زیرا چنین به نظر می رسد که هر یک از طرفین قرار داد همین که ثابت کند طرف دیگر، تعهد یا تعهدات ناشی از قرار داد را انجام نداده است، تخلف وی از انجام قرار داد به اثبات رسیده و او مسئول جبران خسارت ناشی از نقض تعهد قرار دادی خود می باشد مگر اینکه تأثیر قوه قاهره در عدم انجام تعهدات قرار دادی خود و ورود ضرر و زیان ناشی از آن را ثابت نماید. لیکن اثبات مسئولیت قرار دادی همیشه به این آسانی نیست، زیرا «نخستین دشواری در اثبات مسئولیت قراردادی همانا تعیین مفاد عقد است. چرا که موضوع تعهدات ناشی از عقود مختلف، به اقتضای ماهیت آنها متفاوت است» . مثلا بیمارانی که برای درمان به پزشکی مراجعه می کنند، با تمام اطمینانی که به حاذق بودن پزشک ممکن است داشته باشند مع الوصف این عقیده و باور را هم دارند که در شفای آن ها، تمام اسباب و علل در اختیار پزشک نیست. به همین دلیل انتظاری که از او دارند در این حد است که او دقت و احتیاط لازم و کامل در معالجه را رعایت کند اما مهندسی که طراحی یک پروژه ساختمانی را بعهده می گیرد طبعا انتظارات از او فراتر از رعایت دقت و احتیاط خواهد بود بلکه اجرای کار در حد مطلوب و به دور از هر گونه نقص و ایراد فنی از او را انتظار داریم و طرف قرار داد (مهندس معمار) هم با آگاهی و اشراف کامل از حدود انتظارات طرف مقابل، متعهد به انجام امور مربوط به موضوع قرار داد می شود. بنابراین نتیجه می گیریم با عنایت به اینکه قرار داد طبابت و مهندسی، هر دو از قرار دادهای حرفه ای هستند، اما مفاد و محتوای قرار داد این دو با هم فرق دارند. در یکی صرف رعایت دقت و احتیاط لازم، موضوع قرارداد است و در دیگری، حصول نتیجه مطلوب.
بنابراین باید گفت که اثبات مسئولیت قرار دادی، همیشه به آسانی ممکن نمی باشد ضمن این که گاهی ممکن است قرارداد انجام و ارائه خدمت حاوی شرط یا شروطی برای تضمین هم باشد که احراز و اثبات چنین شروطی در صورت بروز اختلاف، به آسانی امکان پذیر نمی باشد. به همین دلیل حقوقدانان برای سهولت در تشخیص مفاد قراردارها، تعهدات قرار دادی را به دو دسته تقسیم کرده اند که عبارتنداز:
1- تعهد به نتیجه 2- تعهد به وسیله
آقای دکتر نصر اله قهرمانی در تعریف تعهد به نتیجه بیان کردند «در مواردی که حصول نتیجه مطلوب درقرار دادهادرگروعدم ارتکاب تقصیراز ناحیه متعهدباشد، تعهدوی ازنوع تعهدبه نتیجه است» .
اما تعهد به فعل: «عقدی است که به موجب آن شخص، متعهد بر انجام کاری به نفع دیگری می شود» . مانند تعهد شخص خیاط به دوختن لباس.
گفتار دوم: مسئولیت خارج از قرار داد
مسئولیت غیر قرار دادی یا «ضمان قهری» فرضی است که شخص از تعهدات قانونی و عمومی سرپیچی می کند و در نتیجه به دیگری ضرر می زند. برای مثال قانون دستور می دهدکه در گفتار و رفتار خود محتاط باشید، بی مبالاتی نکنید، تهمت نزنید، آدم نکشید. حال اگر کسی به این تکالیف عمومی توجهی نکند و در نتیجه خسارتی به دیگری بزند، باید آنرا جبران نماید چراکه از تکالیف قانونی سرپیچی کرده است. یکی از حقوقدانان در تعریف مسئولیت خارج از قرار داد گفته اند: «در مواردی که شخص زیان دیده و شخصی که مرتکب فعل زیانبار شده است، هیچ گونه قرار دادی با هم نداشته باشند، مسئولیت عامل زیان، از نوع مسئولیت قهری خواهد بود» که در حقوق مدنی ایران مباحث مربوط به آن تحت دو عنوان اتلاف و تسبیب مورد مطالعه قرار می گیرد. مع الوصف ضمن اینکه تشخیص مسئولیت قراردادی از ضمان قهری مهم است گاهی مشکل نیز می باشد. اشکال آن هم از تردید در طبیعت رابطه حقوقی منبع تعهد ناشی می شود. که آیا این تعهد منبع قرار دادی دارد یا غیر قراردادی که به اعتقاد آقای دکتر کانوزیان مهمترین تفاوت تمیز مبنای مسئولیت در این نکته خلاصه می شود که «در مسئولیت قرار دادی اثبات عهد شکنی خوانده دعوی کافی است،در حالی که در ضمان قهری بطور معمول باید ثابت شود که مسئول، مرتکب تقصیر شده است» .
گفتار سوم: خسارت های قابل مطالبه در مشاغل حرفه ای
یکی از مباحث مهم مسئولیت مدنی، بحث خسارت های قابل مطالبه در مسئولیت های حرفه ای همانند وکالت است که تفاوت آن با خطا های عادی آن است که علیرغم ضمان در مسئولیت های حرفه ای در خطاهای عادی، عامل ورود خسارت قادر به پیش بینی تمام خسارات ناشی از اقدام زیان بار خود نیست، به همین دلیل نمی توان تمام خسارت های زیان دیده را از او مطالبه کرد.
تفاوت دیگر خسارت قابل مطالبه در مسئولیت های حرفه ای مانند وکالت، طبابت و معماری و غیره با سایر مسئولیت ها این است که چون دارندگان مشاغل حرفه ای با مشتریان خود رابطه ای قراردادی پیدا می کنند این تردید بوجود می آید که آیا در این شاخه از مسئولیت مدنی همانند سایر مسئولیت های قرار دادی ناشی از نقض تعهد، بایستی قابل مطالبه بودن زیان وارده، در قرارداد پیش بینی شده باشد و یا در صورت عدم پیش بینی این موضوع در قرار داد نیز، زیان دیده می تواند جبران خسارت وارده بخود را مطالبه نماید؟ منشأ این تردید این است که آیا التزام شخص عامل ورود

تکه های دیگری از این پایان نامه را می توانید

در شماره بندی فوق بخوانید

متن کامل پایان نامه ها در سایت homatez.com موجود است

You may also like...