منبع پایان نامه ارشد درباره عوامل اجتماعی، انعطاف پذیری، اندازه گیری

برای اندازه گیری آن از شخص خواسته می‌شود فهرستی از واژه‌ها را با پیشوندهای معینی ارایه دهد.
2. ایده پروری103 که توانایی فراخوانی ایده‌های بسیار، در موقعیت‌هاي رها از محدودیت هاست و کیفیت پاسخ اهمیتی ندارد. برای سنجش این عامل از فرد خواسته مي‌شود. فهرستی از کاربردهای یک شیء معمولی مانند آجر و روزنامه را ارایه مي‌دهد.
3. انعطاف پذیری خود جوش معنایی104 که توانایی تولید ایده‌هاي گوناگونی است که شخص آزادی انجام آن را دارد. این توانایی را مي‌توان به این صورت سنجید که شخص بخواهند فهرستی از کاربردهای شیء معمولی را اریه مي‌دهد، امًا این کاربرد ها، بر اساس تعداد موارد کاربرد‌هاي پیشنهادی محاسبه مي‌شود.
4. انعطاف پذیری خود جوش تصاویر105، با توانایی فهم تغییرات سریع، از نگاره‌هاي دیداری که قابل درک هستند تشکیل شده است.
5. تداعی پروری106 یعنی توانایی تولید واژه‌ها از حوزه یک معنی محوری، برای اندازه گیری این استعداد از فرد مي‌خواهند تا فهرستی از مترادف‌هاي واژه معینی را فراهم سازد.
6. تعبیر پروری107، توانایی نادیده گرفتن شکل مجموعه ای از خطوط، جهت دیدن شکل خطوطی دیگر است. مثل پیدا کردن چهره هایی که خطوط آنها به عنوان بخشی از اشیاء بزرگتر، از این نظر پنهان شده‌اند.
7. سیالی سازگاری نمادین108 یعنی توانایی ساختار جدید موقعیت و یا مسأله، وقتی شخص با موضوعی نمادین سرو کار دارد. برای سنجش این توانایی از شخص خواسته مي‌شود با برداشتن تعداد معینی از چوب‌هاي کبریت که مربع یا مثلث‌هایی را تشکیل می‌دهند، تعداد معینی مربع یا مثلث باقی می‌گذارد.
8. ابتکار که توانایی ارایه پاسخ‌هاي غیر معمول، دور از ذهن یا زیرکانه است.
2-6-13- کوشلر109
کتاب آرتور کوشلر (1964) به نام «کنش آفرینش110» جاه طلبانه ترین تلاش است که تا کنون برای جمع آوری یافته‌هاي علوم مختلف و شهر ساختن آنها در نظریه‌هاي متعددی از خلاقیت انجام است وی در کتاب خود بر آن است که نظریه خود را در مورد ماهیت خلاقیت به صورتی که در شوخ طبعی و عملی ابراز مي‌شود، تألیف کند و آخرین نتایج روان شناسی فیزیولوژیک، عصب شناسی، ژنتیک و برخی علوم دیگر را در آن منظور کند. ایده اصلی او این است که تمامي‌فرآیند‌هاي خلاق الگوی مشترکی دارند که وی آن را ارتباط دو وجهی111 مي‌نامد و آن پیونددادن سطوح تجربه‌هاي بی ارتباط قلبی با مبنای داوری است. فرد موقع تفکر خلاق همزمان، به بیش از یک زمینه تجربی مي‌اندیشد؛ حال آنکه در تفکر معمولی، راه هایی را دنبال مي‌کند که تداعی آنها گذشته را در بر مي‌گیرد. (نلر، به نقل از مسدود، 1380). بنابر نظر کوشلر هر الگویی از اندیشه و یا رفتار توسط مجموعه ای از قواعد112 (یا رمز113) کنترل مي‌شود که یا ذاتی هستند و یا آموخته شده اند. در عین حال، این الگو دارای انعطاف پذیری معینی است تا بتواند به طور گزینشی، گستره ای از شرایط محیط، واکنش نشان دهد. (کفایت، 1374). نتیجه ای که از این مباحث به دست مي‌آید این است که با وجود نبودن نظریه ای قطعی در زمینه خلاقیت، باید با بنش ناشی از نظریه هایی موجود راه حلی پیدا کنیم. برای تبیین متافیزیکی وگهانی خلاقیت ممکن است از فیلسوفان نظریه ی تکاملی مثل وایت، برای تبیین نقش ناخودآگاه در خلاقیت از فروید، برای آگاهی از این که خلاقیت تا چه اندازه پاسخی به محیط خارج ما است از نظریه اسکاکتل استفاده مي‌کنیم. بهترین تلاش تا زمان حال در مورد خلاقیت در کل شخصیت را راجرز انجام داده است. در مجموع خلاقیت از شیوه‌هاي فرزند پروری والدین، ایجاد امکانات محیطی و نوع آموزش‌ها و میزان پذیرش آن توسط آموزش و پرورش رسمي‌ایجاد مي‌شود.
2-7- فرآیند خلاقیت
درباره اینکه برای شکل گیری فکر خلاق یا رفتار خلاقانه چه مراحلی باید طی شود نظرات ودیدگاه‌هاي مختلفی وجود دارد که در اینجا به چند مورد از آنها اشاره خواهیم کرد.سلوی114(2007) وگریورز115و نکا116 (2003) از جمله نخستین نظریه پردازانی هستند که خلاقیت را به صورت فرآیندی چند مرحله ای تشریح کردند. آن‌ها معتقدند که شکل گیری تفکر خلاق شامل چهار مرحله دارد:
1) آمادگی117
2) نهفتگی118
3) اشراق 119
4) اثبات120
2-7-1- مرحله آمادگی
برای ارایه یک نظریه تازه یا یک اثر هنری لازم است بر مقدمات کار مسلط بود و از یک نوع آمادگی کلی در زمینه‌هاي مختلف برخوردار شد. علاوه بر این آمادگی عمومی، یک نوع آمادگی خاص نیز ضرورت دارد. منظور از این آمادگی، بررسی و جستجو، مطالعه و جمع آوری مدارک درباره موضوع مورد نظر است. یکی از روش‌های مفید در این زمینه مطالعه عقاید و نظریه‌های دیگران درباره آن موضوع است.
2-7-2- مرحله نهفتگی (تکوین)
آنچه در این مرحله روی می‌دهد، فرآیندی درونی است که فرد به صورت ناهشیار یا نیمه هوشیار در گیر حل مسأله مي‌شود. به طوری که فرد آگاهانه و با برنامه‌ریزی قبلی درباره حل مسأله فکر نمی‌کند، بلکه اطلاعات جدید با اندیشه‌های گذشته آزادانه در هم می‌آمیزند و یک نوع سازمان‌بندی مجدد پیدا مي‌کنند.
2-7-3- مرحله اشراق (بینش)
در این مرحله تفکر شکل گرفته و حل مسأله روشن مي‌شود. فرد خلاق در طول کار طبیعتاً با موانعی برخورد مي‌کند که کار را دچار وقفه مي‌سازد ولی ناگهان موضوع عاطفی روشن می‌گردد و فرد مي‌تواند همه موانع را از سر راه بردارد، این مرحله تؤام با جنبه‌هاي عاطفی است. چون فرد با تحقق مسأله ای که از آن جدا بوده است احساس لذت مي‌کند و این امر، خود انگیزه تلاش و کار بیشتر مي‌کند.
2-7-4- مرحله اثبات (مقابله)
در این مرحله پدیده ای که در مرحله سوم به دست مي‌آید مورد ارزیابی قرار می‌گیرد، تا در صورت داشتن اعتبار پذیرفته شود و در غیر این صورت رد شود. البته باید به این نکته اشاره کرد که مراحل چهار گانه از نظر نظم و توالی انعطاف پذیرند و ممکن است در مواردی به مراحل قبلی دوباره بازگشتی صورت گیرد. لوبرت (2001) فرآیند تفکر خلاق را شامل چهار مرحله شناسایی مسأله، آمادگی،تولید پاسخ و اعتبار پاسخ مي‌دادند.
2-8- ویژگی‌هاي افراد خلاق
در این باره که افراد خلاق چه ویژگی شخصیتی دارند، پژوهشهای زیادی انجام گرفته است (استاین121، 1974، به نقل از سیف،1387) مطالعات انجام شده درباره ویژگی افراد آفریننده را مورد بررسی قرار داده است و برای آنان ویژگیهای زیر را یافته است: انگیزه پیشرفت سطح بالا، کنجکاوی فراوان، علاقه‌مندی زیاد به نظم و ترتیب در کارها، قدرت ابراز وجود خود کفایی، شخصیت غیرمتعارف، غیر رسمي‌و کامروا، پشتکار و انضباط در کارها، استقلال، طرز فکر انتقادی، انگیزه‌هاي زیاد و دانش وسیع، اشتیاق و سرشار از احساس، زیبا پسندی و علاقه مندی به آثار هنری، علاقه کم به روابط اجتماعی و حساسیًت زیاد نسبت به مسایل اجتماعی، تفکر شهودی و قدرت تأثیر گذاری بر دیگران. تورنس (1998) در پاسخ به این پرسش که ویژگی شخصیتی چه نقشی در آفرینندگی ایفا می‌کند گفته است که شخصیت هم مي‌تواند خلاقیت را آسان سازد و هم مانع آن شود. ویژگی هایی از قبیل آمادگی برای خطر کردن، کنجکاوی و جستجوگری، استقلال اندیشه، پشتکار و پایداری، شهامت، استقلال رأی، خود آغاز گری و ابتکار، پرسش‌گری درباره موقعیت‌هاي گونا گون و درگیر شدن با امور دشوار از جمله ویژگی‌های آسان ساز خلاقیت شمرده شده اند. هر عملی که ما برای تشویق اینگونه رفتارها انجام مي‌دهیم شخص را در جهت خلاقیت بیشتر سوق مي‌دهد. در مقابل ویژگی‌هاي شخصیتی بالا که موجب سهولت خلاقیت می‌شوند ویژگی‌های دیگری وجود دارد که از بروز خلاقیت جلوگیری می‌کنند. گیلفورد(1987) در این باره، ویژگی‌های زیر را نام برده است: سلطه گری، منفی بافی، مقاومت، ترس، عیب جویی، انتقاد از دیگران، سازش کاری، تسلیم در برابر قدرت و کم رویی.
2-9- عوامل مؤثر بر خلاقیت
خلاقیت رفتاری است که در طول زندگی توسعه و تکامل می‌یابد. به نظر محققین عوامل مختلف در دوره‌هاي گوناگون زندگی ممکن است منجر به تغییر و تحول در فعالیت‌های خلاق شود.
2-9-1- عوامل خانوادگی مؤثر بر خلاقیت
برخی از این عوامل خانوادگی از ترتیب تولد، حضور و عدم حضور والدین و شیوه‌های تربیتی، به عنوان عوامل مؤثر بر تغییر و تحول خلاقیت یاد مي‌شود. در خانواده‌های افراد خلاق مادران بیشتر شاغل هستند، آنها بیشتر خصوصیات مطلوب کودکان توجه دارند و از شیوه‌هاي تربیتی خودشان خشنود هستند (گنزلتس122 و جکسون123، 1962؛ به نقل از بهروزی، 1375) خلاقیت بالقوه مستلزم این است که فرد در معرض تجارب متنوعی قرار گیرد که قیود تحمیلی را تضعیف مي‌کنند. همچنین دچار تجارب چالش انگیزی شود که به پایداری وی کمک کند.
2-9-2- عوامل اجتماعی مؤثر بر خلاقیت
زمینه اجتماعی که بر تحول و توسعه خلاقیت مؤثرند عبارتند از: محیط بین فردی، محیط مربوط به رشته علمي‌و محیط اجتماعی فرهنگی (سیمونتون، 2002).
1. محیط بین فردی: محیط بین‌فردی شامل انتظارات دیگران از فرد است که مي‌خواهند تا رفتار خلاق از خود بروز دهد. تحقیقات نشان داده اند که دادن پاداش به دانش‌آموزان رفتار خلاقه اش را افزایش مي‌دهد (استرنبرگ، 1998).
2. محیط مربوط به رشته علمی: خلاقیت در خلأ متحول نمي‌شود، بلکه رفتار خلاق در تعامل با افراد دیگر و همچنین یک رشته علمی، هنری و یا ادبی بروز مي‌کند.
3. محیط اجتماعی- فرهنگی: همان‌طوری که گفته شده محیط کاری و تعامل با همکاران در بروز خلاقیت مؤثر هستند. در سطحی بزرگتر عوامل اجتماعی –فرهنگی مي‌توانند در تحول خلاقیت مؤثر باشند. از میان عوامل اجتماعی- فرهنگی که بر خلاقیت تأثیر تخریب کننده دارند، محیط نا امن و پرآشوب اجتماعی است. به این صورت که زندگی کردن در محیط‌هاي اجتماعی پرآشوب و وضعیت سیاسی متشنج همراه با کودتا با رشد خلاقیت سازگاری ندارد. از طرف دیگر، زندگی کردن در یک محیط تؤام با آرامش که گرو ه‌هاي مختلف که با مسالمت در کنار هم زندگی می‌کنند، می‌تواند منجر به شکوفایی خلاقیت در افراد آن اجتماع شود. همچنین جوامع و فرهنگ هایی که آغوش خود را برای پذیرش افکار جدید و متنوع باز می‌کنند و افراد اجازه دارند انتخاب‌هاي متنوعی داشته باشند، زمینه را برای بروز خلاقیت فراهم می‌کنند (سیمونتون، 2003).
2-9-3- موانع خلاقیت
در یک طبقه‌بندی کلی می‌توان عوامل مؤثر بر عدم بروز خلاقیت را به دو دسته کلی فردی و محیطی و یا درونی و بیرونی تقسیم کرد. منظور از عوامل درونی آن دسته عوامل و موانعی است که ناشی از ویژگی‌های فردی و شخصی است و عوامل و موانع بیرونی، مربوط به موقعیت‌هایی می‌باشد که فرد در ارتباط با دیگران است.
همچنین آمابیل (1988، به نقل از جعفریان، 1387) اظهار می‌دارد که موانع محیطی خلاقیت عبارتند از جو نامساعد، محدودیت ارزیابی و فشار، رقابت، منابع ناکافی و طرح تحقیق ضعیف، موانع فردی در فرآیند خلاقیت از نظر او عبارتند از عدم انگیزه، عدم مهارت یا عدم تجربه، عدم انعطاف، انگیزه بیرونی، عدم مهارت اجتماعی.
به علاوه سام خانیان (1381) موانع خلاقیت و نوآوری را در سه دسته به شرح زیر تقسیم نموده است:
1. موانع فردی خلاقیت عبارتند از: عدم اعتماد به نفس، ترس از انتقاد وشکست، تمایل به همگونی، عدم تمرکز ذهنی، کم رویی، عدم توانایی در ابهام و تضاد، متعهد نبودن و انعطاف ناپذیری.
2. موانع اجتماعی خلاقیت از قبیل عقاید و الگوهای تربیتی نادرست خانواده، شبکه ارتباطی نامناسب خانواده، فضای عاطفی ناسالم خانواده، تشویق به همرنگی و موضع گیری در برابر رفتار ابتکاری.
3. موانع سازمانی خلاقیت که شامل عوامل مربوط به مدیریت، ساختار سازمانی، فرهنگ سازمانی مي‌باشد.
2-9-4- آموزش خلاقیت
همه روانشناسان پرورشی و متخصصان آموزشی معتقدند که توانایی‌هاي خلاق و

تکه های دیگری از این پایان نامه را می توانید

در شماره بندی فوق بخوانید

متن کامل پایان نامه ها در سایت homatez.com موجود است

You may also like...

Add a Comment