منبع پایان نامه ارشد با موضوع نقش برجسته

چيزي نيم دايره نشسته و طبل مينوازد. نوازندهي سوم دو چيز شاخ مانند به دست گرفته است. ما در آغاز ميپنداشتيم قاشک باشد. ولي روي تکهي ديگر به وضوح ديديم که انتهاي يکي از اين شاخها به دهان نوازنده ميرسد. بيگمان نوازنده، يک آلت موسيقي بادي، که شايد بوق بوده، مينوازد.يکي ديگر هم به دست دارد. نفر چهارمي که دستش را به گونه ها برده، درست همان حالت آوازخوان را دارد که بعدها در هنر مصري يافته شد و هنوز هم در خاورميانه اين حالت را ميتوان ديد.
بنابراين در اين تصوير با “ارکستري” روبرو هستيم که داراي سازهاي زهي و ضربي و بادي است و خواننده اي با آواز آنان را همراهي ميکند. تازه ارکستر گوشه اي از صحنه است. نوازندگان جز طبل زن، به سمت راست برگشته اند. برابر آنها مردي روي بالشي نشسته و ميزي در جلوي خود دارد که روي آن خوراکيها و افشره هايي چيده اند و خدمتکاري مشغول پذيرايي است.صحنه نمايشگر ضيافتي است همراه با موسيقي و احتمالا اين ضيافت به آيينهاي ديني نيز بستگي داشته است.بايد چند نکته را نيز به اين نوشتار افزود:
نخست اينکه، در سمت چپ لوحه نشاني از بريدگي ميبينيم، پس احتمالا سازهايي در طرفي که شکسته و اکنون وجود ندارد نيز وجود داشته است.
دو ديگر اينکه، اين مراسم ديني نيست و بزرگي يا اميري را نشان ميدهد که در حال رامش است.
سه ديگر آنکه، آنچه روبروي اين مرد است “خوان”است که ايرانيان روي آن غذا و شراب ميخورده اند و نوشيدن نيز پس از صرف غذا بوده :
چونان خورده شد، خوانبياراستند مي رود و رامشگران خواستند
و اين بيتي است که بارها در شاهنامه آمده است و اينک تصوير آن از پشت پرده هاي پنج هزار ساله روزگار بيرون ميآيد‌ اين تصوير يک راز بزرگ ديگر را نيز روشن ميسازد و آن اينست که “چنگ”، سازي ايراني است و چون در آن هنگام چنگ هفت وتري در ايران بوده پس نتهاي موسيقي به ترتيبي که امروزه در جهان شناخته شده است در ايران حداقل پنج هزار سال مرتب شده بوده است !
با توجه به اينکه قديمي ترين مدرکي که تا کنون در مورد موسيقي ايران کشف شده(در چغازنبيل و معروف به مهر چغازنبيل) متعلق به هزاره چهارم قبل از ميلاد است، مي توانيم ابتداي تاريخ موسيقي ايران را اين زمان بدانيم و بر مبناي آن تاريخ موسيقي را از اين هزاره به بعد در نظر بگيريم.
اين مهر يک گروه موسيقي را در حال نوازندگي و آواز خواني نشان مي دهد، به طوري که سه نفر در حال نواختن چنگ، طبل و فلوت هستند. خواننده اي نيز که دستان خود را در زير گوش قرار داده و در حال آواز خواني است گروه را همراهي مي کند.(DelougazوKantor, 1996, p.31.)
تصوير 4-9: مهر استوانه اي هم نوازي، هزاره چهارم قبل از ميلاد( ايازي، 1383: 24)
در طرف چپ اين صحنه (نفر اول) خواننده اي را مي توان ديد که دست راستش را زير گوش خود گذاشته و مشغول خواندن است. اين سنت هنوز در ايران و برخي کشورهاي شرقي معمول است. در بالاي تصوير چنگ نوازي مشاهده مي شود که زانو زده و چنگ بزرگي را مي نوازد و در پايين آن، نوازنده ديگري با دست و بازواني گسترده طبل مي نوازد. بين نوازنه طبل و خواننده شخص ديگري را مي بينيم که در نوعي بوق شاخي شکل مي دمد و در دست راست او بوق ديگري مشاهده مي شود که سرش بطرف پايين است. به استثناي نوازنده طبل، ديگران رويشان بطرف راست است. در سمت راست تصوير فردي روي مسندي نشسته است و جلوي او ميزي قرار دارد که روي آن احتمالا ظرفهاي خوراکي گذاشته‌اند و خدمتکاري مشغول پذيرايي است.(سپنتا، 1382: 22)
نقش نوازندگان و آلات موسيقي بر روي جام ارجان
از نمونه هاي ديگر آلات موسيقي در ايران باستان مي توان به نقوش روي جام برنزي ارجان اشاره کرد. مقبره اي مربوط به هزاره اول پيش از ميلاد در ارجان بهبهان کشف شد (در سال 1982) که گور يکي از پادشاهان يا حاکمان محلي ايلام نو به نام (کيدين هوتران) بود، اشياء ذيقيمتي از اين آرامگاه بدست آمد که در نوع خود بي نظير بود و جاي مطالعات بسياري دارد. همراه اشيايي که در اين مقبره بود يک سيني برنزي با نقوش کنده کاري شده بدست آمد که به جام ارجان معروف شد. بر روي اين جام پنج رديف نوار منقوش به شيوه کنده کاري حک شده است که موضوعات آن بطور خلاصه عبارت است از صحنه ضيافت مقابل پادشاه و نقش دژ و صحنه جنگ و صحنه کار و مشاغل روزمره مردم مانند ماهي گيري و چيدن خرما و…
اما نوار چهارم اين جام مورد توجه بحث ما قرار مي گيرد که در آن مجلس بزمي را تصوير کرده است که شش نفر مشغول نواختن موسيقي هستند و در کنار آنها عده اي مشغول بندبازي و رقص، دسته نوازندگان از يک تار زن، يک فلوت زن، و سه نفر چنگ نواز و يک نفر در حال نواختن دايره زنگي تشکيل شده است. تمامي اين افراد در مقابل شخصي( شايد شاه يا حاکم محلي) مشغول اجراي نمايش هستند.
(توحيدي و خليليان،1361: 290-232)
تصوير 4-10: جام ارجان (ايازي، 1383: 22)
قطر اين جام 43.5 سانتيمتر مي باشد و در داخل مقبره اي مستطيل شکل و ساخته شده از سنگهاي تکه اي يافت شده. پنج رديف حکاکي شده در اين جام بصورت متحدالمرکز به دور نقش گل باستاني “رزت” حک شده اند. اين جام شامل کتيبه اي به خط ميخي با مضمون : “کيدين هوتران پسر کورلوش” مي باشد. کتيبه اين جام توسط استاد رسول بشاش ترجمه شده است (نگاه کنيد به: کتيبه جام برنزي ارجان، رسول بشاش، اثر، شماره 17).
کتيبه جام ارجان
در زير جزئيات تصاوير جام ارجان را مشاهده مي کنيد تصاوير برگرفته از مقاله: sous-presse danse iranica antique4. IMAGO MUNDi: cosmological and ipeological aspects of the arjan bowl by; javiar alvarez-mon
تصوير نوار يا رديف اول: شاه ايلامي در اقامتگاه موقتي و در پشت چادر سلطنتي
تصوير ادامه رديف اول
تصوير رديف دوم جام: شاه ايلامي در دژ يا مقر حکومتي خود
ادامه تصوير رديف دوم
تصوير رديف سوم جام: شاه ايلامي در صحنه اهداء هدايا
تصوير رديف چهارم جام: نمايش جشن و سرور همراه با نواختن ساز
تصوير رديف پنجم جام: نقش گل رزت که در مرکز جام حک شده است
جام لرستان
جنس اين جام از مفرغ بوده و مربوط به اوايل هزاره دوم پيش از ميلاد است.(اين شيئ هم اکنون در موزه ملي نگهداري مي شود،ماخذ: اطلاعات وتصوير ارائه شده در مورد اين شي مربوط به کارت کنتاکت آن در بخش تاريخي موزه ملي با شماره دفترکل 1623 و شماره نگاتيو 8269 مي باشد ) در داخل آن يک رديف نقش نوازندگان در مجلس بزمي ديده مي شود . در قسمت مرکزي ظرف نقش د ايره اي محدب با شعاع هاي برجسته اطراف آن ديده مي شود ، اين ظرف با دو روش ساخته شده است:1- روش چکش کاري 2- روش حکاکي . نوازندگان با تلفيق روش حکاکي و چکش کاري بر روي ظرف نقش شده اند.(ميرمحمدي تهراني، 1380: 3) نقوش جام به صورت کنده و درداخل ظرف در حول يک گل روزت 24 برگ ايجاد شده که نقش نوازندگان و آلات موسيقي تنها بخشي از کل نقوش را در بر مي گيرد. ظاهرا اين جام نيز بمانند جامهاي ديگر بخاطر رويداد و يادمان ايجاد شده است از فردي که بر روي تختي نشسته و ظاهرا حاکم و شاهي است که اين جام به دستور او ساخته شده است و رديف نوازندگان در پشت سر او تا گروهي که در حال آشپزي هستند تماما مؤيد موضوع فوق مي باشند. اگر ما فردي را که بر تخت نشسته در اينجا شاخص قرار دهيم ، نقش نوازندگان دقيقا در پشت سر اين شخص به تعداد 4 نفر و ظاهرا همگي زن هستند.
تصوير 4-11: نقش جام مفرغي لرستان (شعباني، 1384: 13)
نفر اول سازي شبيه به دو ناي ، دو نفر دوم و سوم سازي شبيه به لير يا چنگ و نفر چهارم ظاهرا سازي کوبه اي شبيه به دف مي نوازد. دو ناي که سازي بادي است در تاريخ موسيقي ريشه در هورن يا بوق هاي اوليه دارد و در ادوار بعد نيز مورد استفاده قرار مي گرفته که از جمله مي توان در دوره ايلام به نقش دو ناي بر جام ارجان و در دوره پارت بر ساغر عاجي از نسا اشاره کرد.
از دو ناي با نام ني مضاعف double pipe/ نيز ياد مي شود که ظاهرا با هم فرقي نداشته و به يک معنا بکار مي رود.(شعباني، 1384: 7-12)
در جام بدست آمده از لرستان جايگاه نوازنده دو ناي که در راس گروه قرار گرفته در خور توجه است.
تصوير4-12: نوازندگان بر روي جام مفرغي لرستان (شعباني، 1384)
4-2- کاربرد موسيقي و فلسفه آن در دوره ايلام (استفاده آييني-کاربردي)
در دوره ايلام موسيقي بيشتر در خدمت حاکم يا پادشاه بوده است و اجراي موسيقي بيشتر تحت نفوذ حاکم يا کاهن يا افراد مزبور بوده است البته شواهدي نيز وجود دارد که نشان مي دهد در موسيقي دوره ايلام فعاليتهاي غير رسمي هم وجود داشته (بعنوان مثال مهر چغاميش). نوازندگان آلات موسيقي را در دوره ايلام بعضي از محققين بعنوان نمايندگاني براي اجراي مراسم آييني معرفي کرده اند: اين افراد احتمالا بعنوان نمايندگان مراسم آييني وبومي در ايلام ايفاي نقش مي کرده اند، اين مسئله را مي توان با چند دليل به اثبات رساند نخست با استناد به يک اثر مهر مکشوفه از شوش، که در اين اثر،حنه اي از حمل مجسمه يکي از خدايان بر روي تخت رواني به نمايش گذاشته است، که فردي در جلوي گروه حمل کننده مجسمه در حال نواختن موسيقي هستند و سمبلهاي خدايان نيز بوسيله افرادي در کنار تخت روان حمل مي شوند.اين مهر مربوط به هزاره سوم قبل از ميلاد است. دومين اثري که مي توان به آن استناد کرد نقوش برجسته ايلامي شماره يک و سماره سه کول فرح هستند.(صراف، 1383: 134و 121)
در نقش برجسته شماره يک علاوه بر نقش هاني و ساير افرادي که در نقش هستند، نقش برجسته سه نوازنده در جلوي هاني شاه آياپير ديده مي شوند که پشت به هاني و به دنبال هم در حال نواختن موزيک و حرکت بطرف راست صحنه هستند. اين سه نفر لباس بلند تا مچ پا بر تن دارند و همانند سايرين پابرهنه هستند. نفر اول که در پيشاپيش سايرين حرکت ميکند چنگي بزرگ به شکل مثلث در دست چپ نگه داشته و با دست راست در حال نواختن ان است. نفر دوم يا نفر مياني بر عکس نفر اول با چنگي کوچک به شکل چهارگوش مشغول ترنم است. نفر سوم نيز يک وسيله موسيقي ديگري در دست دارد که نا مشخص است. اما متن کتيبه روي لباس او نشان مي دهد که وي فلوت زن بوده و بهمين جهت او مي بايستي فلوت در دست داشته باشد.(صراف، 1383: 24)
تصوير 4-13: نقش برجسته کول فرح شماره يک ( اواخر قرن هشتم قبل از ميلاد)، انجام مراسم موسيقي، سازها: چنگ قائم، چنگ افقي، دف يا فلوت؟( باقريان نوبري، 1374: 186)
ير روي لباس هاي هر سه نفر ايلامي فوق متني به خط ميخي ايلامي چنين حک شده است:
نفر اول: من سونکير نوازنده چنگ هستم
نفر دوم: من سومومو…
نفر سوم: من سوفگير-شو، فلوت زن هستم.(W. Hinz, Die elemishen….p:111.)
در نقش برجسته شماره سه کول فرح، شاهد گروه نوازندگان هستيم، بطور کلي در اين صحنه يک شاه ايلامي به همراه تعداد کثيري از ايلامي‌ها در حال بردن و اهداء يک مجسمه به يک مکان يا معبد هستند. حيوانات قرباني بوسيله شکارچيان شاه در جلو شرکت کنندگان بطرف سکوي قرباني رانده مي شوند. نوازندگان با ادوات مختلف موسيقي در حال نواختن موزيک و خواندن سرودهاي مخصوص هستند. گروه نوازندگان در حد فاصل بين حيوانات و شاه قرار دارند. آنها ادوات مختلف موسيقي مثل چنگ و… در دست گرفته و مشغول نواختن هستند. نمونه اي از چنگي که در دست يکي از نوازندگان است در نقش برجسته کول فرح شماره يک بکار برده شده است.(صراف، 1383: 52)
تصوير 4-14: بخشي از نقش نوازندگان درنقش برجسته کول فرح شماره 3، در دست نوازندگان چنگ قائم ديده مي شود.
( باقريان نوبري، 1374: 186)
از ديگر مدارک موجود در ارتباط با موسيقي دوره ايلام به جام ارجان که

تکه های دیگری از این پایان نامه را می توانید

در شماره بندی فوق بخوانید

متن کامل پایان نامه ها در سایت homatez.com موجود است

You may also like...

Add a Comment