مقاله درباره ، اجتماعی، روزنامه، مطبوعات، کارکردهای، 1388:

ر صنایع مرتبط هستند. این رسانه ها در عین حال خود به نهادی تبدیل شده اند با قواعد و هنجارهای خاص خود که این نهاد را به جامعه و سایر نهاد های اجتماعی پیوند می دهد. پس این نهاد نیز به نوبه خود توسط جامعه تنظیم می شود. هم چنین یکی از منابع قدرت اند؛ یعنی ابزاری هستند برای کنترل، مدیریت و نوآوری در جامعه که می توانند جانشینی برای زور یا سایر منابع باشند.
2- رسانه های جمعی یکی از منابع قدرت قلمداد می گردند؛ یعنی ابزاری هستند برای کنترل، مدیریت و نوآوری در جامعه که می تواند جانشینی برای زور و سایر منابع باشد.
3- رسانه ها موقعیت و یا عرصه ایی را فراهم می آورند که روز به روز بیشتر مسائل زندگی عموم را در آن عرصه متجلی می شود؛ چه در سطح ملی و چه در سطح بین المللی.
4- رسانه ها اغلب جایگاه به روز در فرهنگ می باشند؛ چه به معنی هنر و اشکال نمادین و چه در معنای مدها، خلق و خوها، شیوه های زندگی و هنجارها.
5- رسانه ها همچنین به منبع غالب تعاریف و تصاویر واقعیت اجتماعی در نزد افراد و همچنین گروه ها و جوامع به صورت دسته جمعی تبدیل شدند. آنها داوری های ارزشی و هنجاری خود را به صورتی غیر قابل تفکیک و مخلوط با اخبار و برنامه های سرگرم کننده بیان می کنند( مک کوایل، 1388: 22-21).
ژودیت لازار در مورد نقش و اهمیت رسانه ها می گوید: رسانه ها نقش هاي متعددي را در حيات اجتماعي به عهده دارند ؛ از جمله اينكه صحنه اي را ايجاد مي كنند كه حيات سياسي در آن به نم ايش گذاشته مي شود، فرهنگ بال مي گستراند، مدها جولان مي دهند، سبك هاي تازه و هنجارهاي زندگي رخ مي نمايند(لازار،1380: 136 به نقل از حبیب زاده و همکاران، 114).
3-1-2- وظایف و کارکردهای وسایل ارتباط جمعی
به طور کلی وظایف و کارکردهای وسایل ارتباط جمعی را می توان در دو بخش اجتماعی و فردی برشمرد:
1-3-1-2- وظایف و کارکردهای اجتماعی وسایل ارتباط جمعی
کارکردهای اجتماعی وسایل ارتباط جمعی را می توان تحت عنوان فعالیت های پیوند دهنده، هدایت کنند، تعبیرکننده و نظایر آنها یاد کرد. هارولد لاسول عمده ترین کارکردهای وسایل ارتباط جمعی را را بدین شکل خلاصه کرده است: نظارت بر محیط، مربوط کردن بخش های مختلف جامعه به یکدیگر در جهت عکس العمل به محیط، انتقال میراث فرهنگی. این سه کارکرد به ترتیب موضوعات زیر را در بر می گیرد:1- عنصر اطلاعات؛ ارائه مطلب و تفسیر به منظور درک قطعات پراکنده اطلاعات و ارتباط دادن آنها به یکدیگر، 2- شکل دادن به وفاق،3- بیان ارزش ها و نمادهای فرهنگی که برای تداوم و هویت جامعه اساسی به شمار می روند. رایت در سال 1960 به کارکرد سرگرمی به عنوان چهارمین کارکرد اساسی رسانه ها اشاره نمود. از نظر رایت کارکرد سرگرمی، نیاز محیط به تشویق، تمدد اعصاب و تخفیف اضطراب و نظایر آنها را بر طرف ساخته و با تطبیق بیشتر افراد با شرایط واقعی زندگی مانع از فروپاشی جامعه می شود. دنیس مک کوئل نیز در نوشته های خود کارکرد دیگری را تحت عنوان «بسیج اجتماعی» به مجموعه کارکردها افزوده است. از نظر وی از رسانه ها انتظار می رود که پیش برنده منافع ملی و پیشتاز برخی از ارزش های کلیدی و الگوهای رفتاری در جامعه باشند. در نظام های جهان سومی و برخی از نظام های بسته در اروپا چنین کارکردی را به رسانه ها واگذار می کردند( مهرداد، 1388: 76). با توجه به مبحث فوق می توان کارکردهای اصلی رسانه های همگانی را در جامعه بدین ترتیب:1- اطلاع دهنده،2- ارتباط دهنده، 3- تداوم دهنده، 4- فراهم کننده تفریح و سرگرمی و 5- بسیج کننده دانست. موارد 1 و 5 با موضوعات تغییر و دگرگونی و موارد 2،3 و4 با عوامل ثبات و یکپارچگی اجتماعی مربوط می شوند( همان، 77-76). کاظم معتمدنژاد(1391) وظایف و کارکردهای اجتماعی وسایل ارتباط جمعی را می توان در سه دسته به شرح ذیل طبقه بندی نمود:
1- وظایف خبری و آموزشی:
برای آنکه انسان بهتر بتواند به زندگی جمعی ادامه دهد و در صحنه فعالیت های اجتماعی را مناسب تر را برگزیند و مسئولیت های فردی و عمومی را با آگاهی کامل به عهده گیرد، باید همیشه در جریان حوادث و اتفاقاتی که هر لحظه در محیط اطراف و در دنیای بزرگ او روی میدهند؛ قرار داشته باشد. در زمان حاضر تنها در چند ثانیه کافی است که یک خبر در دورافتاده ترین نقاط گیتی پخش شود. به همین جهت است که اکنون در جهان هیچ فردی پیدا نمی شود که با وسایل ارتباط جمعی سرو کار داشته باشد و لااقل نام روسای کشورهای بزرگ و عده ای از شخصیت های مختلف سیاسی، اجتماعی و قهرمانان ورزشی و هنرمندان سینمایی دنیا را نداند. شبکه های وسیع ارتباطی که در تمام مدت بیست و چهار ساعت شبانه و روز فعالیت دارند؛ به هر کس آنچه را که مایل است و حتی خیلی بیشتر از آن می آموزند. دهه ها خبرگزاری ملی و یا بین المللی، صدها ایستگاه رادیو و تلویزیون و هزاران نشریه چاپی محلی، ملی و جهانی در هر روز و در هر لحظه تازه ترین خبرها و تفسیرها و بحث مختلف اجتماعی را به طور وسیع و دقیق در اختیار میلیون ها نفر از مردم قرار می دهند. بنابراین وظیفه و نقش اساسی وسایل ارتباط جمعی، انتشار جریان رویدادهای اجتماعی است و همین امر به انسان امکان می دهد محیط زندگی را بهتر بشناسد و با توجه به آن احتیاجات فردی و یا جمعی خود را مرتفع سازد؛ در برابر دیگران راه و رسم شایسته پیش گیرد، اندیشه های خوب به دست آورد و قضاوت های درست نشان دهد و به طور کلی به عنوان عضوی از اعضای جامعه با آگاهی کامل به حقوق و مسئولیت های خویش و با آزادی و آسایش به زندگی ادامه دهد(معتمدنژاد، 1391: 4-3).
رسانه ها و بالاخص صدا و سیما در کنار کارکردهای متعددی همچون اطلاع رسانی، آگاهی بخشی و کارکردهای تفریحی و سرگرمی کارکرد آموزشی نیز دارند. با توجه به ویژگی های این رسانه که پیام از طریق آن به سهولت در گسترده ایی وسیع به افراد فراوانی انتقال می یابد. در جوامع مختلف سعی شده است از آن برای آموزش های همگانی و سراسری استفاده شود. از طریق صدا و سیما می توان افراد مختلف از قشرها و طبقات گوناگون را تحت آموزش قرار داد و پیامی را به آنها منتقل ساخت( شایگان، 1389: 97). بنابراین، اهمیت وظیفه آموزشی وسایل ارتباطی در جوامع معاصر به حدی است که برخی از جامعه شناسان برای مطبوعات، رادیو و تلویزیون و سینما نقش آموزش موازی یا آموزش دائمی قائل هستند. جامعه شناسان بر این باور می باشند که وسایل ارتباطی با منتشر کردن و پخش اطلاعات و معلومات جدید به موازات تلاش های معلمان و استادان، وظیفه آموزشی انجام می دهند و دانستنی های علمی، فرهنگی و اجتماعی دانش آموزان و دانشجویان را تکمیل می کنند. البته وظیفه آموزشی وسایل ارتباطی به دوران تحصیل افراد مربوط نمی شود؛ بلکه افراد ناچارند همواره برای افزایش و گسترش معلومات خود همیشه از پیام های وسایل ارتباطی بهره گیرند(معتمدنژاد،1391: 5).
2- وظایف راهنمایی و رهبری:
نقش رهبری کننده وسایل ارتباط جمعی و تأثیر آنها در بیداری و ارشاد افکار عمومی، اکنون بر هیچ کس پوشیده نیست و روز به روز نیز بر اهمیت آن افزوده می شود. چنانکه می دانیم مطبوعات در دو قرن گذشته در مبارزات آرادیخواهی ملل جهان تأثیر قاطع داشته اند و در میدان این مبارزات برای طرد استبداد و کسب دموکراسی از سلاح های برنده سیاسی قلمداد می شدند. اگر به سیر تحولات سیاسی دو قرن اخیر توجه نمائیم، مشاهده می کنیم که مبارزات مختلف انسان برای تأمین آزادی فکر و بیان از عوامل مهم پیشرفت و گسترش وسایل ارتباطی بوده اند. بر اثر این مبارزات، اصل آزادی مطبوعات که برای اولین بار در «اعلامیه حقوق بشر و شهروند» انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789 برسمیت شناخته شده بود؛ به تدریج در بسیاری از کشورها به مورد اجرا درآمد و بدین وسیله قدرت سیاسی حکومت ها تعدیل گردید و مطبوعات به رکن چهارم دموکراسی تبدیل شدند(معتمدنژاد،1391: 5).
در نظام های دموکراسی، روزنامه ها، مجله ها و رادیو و تلویزیون ها و سینماها می توانند در راه گسترش ارتباط بین رهبری کنندگان و رهبری شوندگان خدمات مهمی را انجام دهند و به عنوان آینه تمام نمای افکار عمومی در جلب همکاری های مردم و شرکت دادن آنها در امور اجتماعی تأثیر به سزایی داشته باشند. علاوه بر این وسایل ارتباط جمعی می توانند در توسعه اجتماعی و اقتصادی جوامع مخصوصاً در کشورهای در حال رشد و توسعه، وظایف بسیار حساسی را عهده دار شوند. روزنامه ها، رادیو، تلویزیون ها با پخش و گسترش اندیشه های نو در واقع وجدان اجتماعی افراد را بیدار می کنند و با آشنا ساختن آنان به اهمیت اجرای برنامه های مهم مملکتی، توجه سریع و وسیع همگان را به لزوم تحولات سیاسی اساسی از قبیل تعدیل ثروت، مبارزه با بیسوادی و گسترش وسایل رفاه اجتماعی جلب می کنند و آنان را برای شرکت در زندگی عمومی و دفاع از حقوق فردی و اجتماعی و قبول مسئولیت های بیشتر آماده می سازند(همان، 6). در این زمینه می توان به تئوری کاشت و پرورش اشاره کرد که توسط گربنر و گراس پایه گذاری شده بود. گربنر بر این باور است که با توجه به اینکه رسانه ها تمایل به ارائه دیدگاهها هم شکل و کم و بیش یکسان از واقعیت اجتماعی دارند و مخاطبین آنها نیز بر اساس چنین مکانیسمی فرهنگ پذیر می شوند. لذا از قدرت تأثیرگذاری فراوانی برخوردار می باشند؛ به طوری که باید آنها را شکل دهنده جامعه(افراد جامعه) دانست(مهرداد،1388: 105). به بیان دیگر رسانه ها با برنامه های متنوع خود و پخش آنها به صورت گسترده و سراسری این امکان را دارند که فرهنگ و ارزش های فرهنگی را در سطح جامعه و در بین همه افراد جامعه توزیع و ترویج نمایند(شایگان،1389: 98).
3- وظایف تبلیغی و تفریحی:
وسایل ارتباطی، علاوه بر وظایف مهم خبری، آموزشی، راهنمایی و رهبری که در سازندگی و آمادگی افراد برای زندگی اجتماعی نقش اساسی دارند؛ وظایف تفریحی و تبلیغی نیز انجام می دهند. وسایل ارتباط جمعی با انجام وظایف اخیر بیشتر به لحاظ روانی بر روی افراد تأثیر می گذارند و در صورتی که باعث سرگرم شدن افراد و پر کردن اوقات فراغت آنان گردند؛ نقش تفریحی دارند و هرگاه به منظور جلب توجه یا ایجاد اعتقاد و اطمینان مورد بهره برداری قرار گیرند؛ دارای نقش تبلیغی هستند.
در حال حاضر روزنامه ها، مجله ها، رادیوها و تلویزیون ها و سینماها با انتشار و پخش مطلب و برنامه های گوناگون خود، از بهترین وسایل تفریحی و سرگرمی افراد به شمار می روند. خبرها و مطالب و داستان های مصور، مطبوعات، برنامه های موسیقی و هنری رادیوها و تلویزیون ها، فیلم های متنوع تلویزیونی و سینمایی، اکنون در تمام اوقات فراغت شبانه روز می توانند انسان ها را سرگرم کنند و آنان را از غوغا و اضطراب محیط کار و زندگی با رنج تنهایی دور نگه دارند و برای آنها یک محیط فراغت و آسایش مناسب ایجاد نمایند(معتمدنژاد،1391: 7).
وسایل ارتباط جمعی علاوه بر وظایف و کارکردهای فوق، یک نقش مهم تبلیغی نیز انجام می دهند. وظایف اساسی روزنامه ها، رادیوها و تلویزیون ها و سینماها، همانگونه که در سطور فوق به آن اشاره شده است؛ پخش اخبار و اطلاعات به منظور آگاه ساختن افراد و بالا بردن سطح معلومات آنهاست. بنابراین اخبار و اطلاعات زمانی می توانند آثار مطلوب اجتماعی را بوجود آورند که عینی و واقعی باشند و از مقاصد و اغراض شخصی برکنار بمانند. اما در عمل با توجه به اینکه وسایل ارتباطی متأثر از از اهداف سیاسی و مسلکی و یا منافع مالی اداره کنندگان آنها قرار دارند؛ ضمن پخش برنامه های خبری و آموزشی و یا در کنار این برنامه ها، تبلیغات سیاسی و بازرگانی نیز انجام می دهند و در اغلب موارد توجه به این نوع تبلیغات، اطلاعات و انتشارات اجتماعی وسایل ارتباط جمعی را تحت الشعاع قرار می دهد. بگونه ایی که عملاً این وسایل به وسایل تبلیغاتی تبدیل می گردند. تردیدی نیست که هرگاه وسایل ارتباطی، نقش تبلیغی را با توجه به خواسته ها و نیازهای عمومی انجام دهند و در زمینه های سیاسی به ارشاد مردم و پیش بینی و تأمین وسایل آزادی و آسایش آنان همت گمارند و در زمینه های اقتصادی به راهنمایی های افراد برای خرید کالاها و انجام خدمات اکتفاء کنند؛ این وظیفه نیز در کنار وظایف خبری و آموزشی و اجتماعی دیگر؛ متناسب و مطلوب خواهد بود. اما اغلب عکس آن دیده می شود و وسایل ارتباطی به اقناع سیاسی و تحمیل قدرت از یک سو و پیشبرد مطامع اقتصادی صاحبان سرمایه اقدام می ورزند(همان،7).
2-3-1-2- وظایف و کارکردهای فردی وسایل ارتباط جمعی
دنیس مک کوئل و همکاران او وظایف و کارکردهای فردی وسایل ارتباط جمعی را موارد زیر برشمردند: 1- کسب اطلاعات که می تواند شامل: جستجو درباره وقایع مورد نظر و اطلاع پیدا کردن از محیط اطراف، جامعه و جهان، ارضاء کنجکاوی ها و منافع کلی، رایزنی خواستن درباره مسائل عملی یا نظریات و تصمیمات، یادگیری و خودآموزی، به دست آوردن احساسی از امنیت از طریق دانش و اطلاعات باشد.
2- هویت یابی که می تواند شامل: تقویت ارزش های شخصی، پیدا کردن الگوهای رفتاری، احساس یگانگی با افراد ارزشمند(در رسانه ها)، خودیابی و درون بینی باشد.
3- یکپارچگی و تعامل اجتماعی که می تواند شامل: توجه کردن به شرایط دیگران و همدردی اجتماعی با آنان، احساس یگانگی و تعلق پیدا کردن با دیگران، به دست آوردن بهانه هایی برای گفتگو و تعامل اجتماعی، دست یابی به مصاحبت و جانشین کردن آن به جای زندگی واقعی، کمک کردن در انجام نقش های اجتماعی، کمک کردن به افراد در ایجاد ارتباط با خانواده، دوستان و جامعه باشد.
4- تفریح و سرگرمی که می تواند شامل: فرار از مشکلات و منحرف شدن از آنها، به دست آوردن آرامش، کسب لذت فرهنگی و زیباشناسی، کشتن وقت، تخلیه کردن احساسات باشد(مهرداد،1388: 86).
4-1-2- پیدایش و شکل گیری روزنامه ها
تقریباً پس از دویست سال که از اختراع چاپ می گذشت تدریجاً امکان تشخیص روزنامه از پدیده هایی چون اعلامیه، جزوه و دفترچه های خبری که از مشخصات اواخر قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم بود؛ فراهم شد. روزنامه های اولیه که از طریق خدمات جدیدالتأسیس پستی توزیع می شدند؛ عمدتاً به انتقال اخبار وقایع مربوط به تجارت بین المللی و امور بازگانی بود می پرداختند؛ ورود روزنامه ها به جریان تجارت بین المللی را می توان ادامه فعالیت های دیپلماتیک و موسسات تجاری بزرگ در نظر گرفت(مهرداد، 1388: 15). انتشار منظم، ماهیتی تجاری داشتن که برای عموم عرضه می شدند؛ چندمنظورگی(اطلاع رسانی، ثبت و نگه داری، آگهی، انحراف توجه، بدگویی) و عمومی بودن از ویژگی های بارز روزنامه های اولیه قلمداد می شدند( مک کوئل، 1388: 30).
روزنامه تجاری قرن هفدهم را به آسانی نمی توان به یک منبع مشخص ربط داد و ظاهرا تمام امور به گردآوری مطالب توسط چاپ کننده و ناشر صورت می گرفته است. نوع بدیل روزنامه تجاری که توسط دولت انگلستان منتشر می شد؛ دارای مشخصات مشابهی بود؛ با این تفاوت که صدای اقتدار و ابزار دولت محسوب می شد. روزنامه تجاری قرن هفدهم بیشترین خدمت را به رشد و پیشرفت نهاد روزنامه انجام داد و نقطه عطفی در تاریخ ارتباطات در نظر گرفته شده است(مهرداد، 1388: 16 و مک کوئل، 1388: 30)؛ چراکه این ها در درجه اول خدمتی را به همه خوانندگانی که نمی شناختند ارائه می کردند و ابزاری برای مبلغین یا امیران محسوب نمی شدند. به یک معنا، روزنامه را بیش از کتاب چاپی می توان یک نوآوری به حساب آورد(اختراع یک شکل ادبی، اجتماعی و فرهنگی نوین) حتی اگر در زمان خودش چنین انگاشته نشده بود(مک کوئل، 1388: 30).
مشخصات برجسته روزنامه در مقایسه با دیگر اشکال ارتباطات فرهنگی عبارت بودند از: فردگرایی، واقع گرایی، خدماتی بودن، غیر مذهبی بودن و کاملا هماهنگ با نیازهای طبقه جدید(طبقه تجار و بازرگانان) که در شهرها می زیستند. به علاوه گروه های متخصص و حرفه ایی جدید. بدین ترتیب، تازگی و نو بودن روزنامه بخاطر تکنولوژی متفاوت و یا چگونگی توزیع آن نبود؛ بلکه اهمیت آن بیشتر به دلیل کارکردهایی بود که برای طبقات ممتاز و متوسط در جوامع آن عصر اروپا که متأثر از فضای لیبرال اقتصادی و اجتماعی بود در بر داشت(مک کوئل، 1388: 30 و مهرداد، 1388: 16).
تاریخ حیات روزنامه از این به بعد متأثر از کشمکش ها، پیشرفت ها و عقب نشینی ها هایی است که مطبوعات در جهت استقرار هدف آزادی با دولت های خودکامه و حامیان آنها به عمل می آوردند. مهمترین عواملی که در تاریخ مطبوعات به تثبیت نهاد روزنامه و تعریف آن کمک نموده است؛ عبارتند از:1- مطبوعات به عنوان خصم،2- توسعه خوانندگان مطبوعات و 3- رشد مطبوعات سیاسی (مهرداد، 1388: 18-17 و مک کوئل، 1388: 33-31). در ادامه به هر یک از این عوامل پرداخته می شود:
1- مطبوعات به عنوان خصم
روزنامه ها از بدو پیدایش خود، مخالفان بالقوه و بالفعل قدرت های مسلط قلمداد می شدند. تاریخ مطبوعات سرشار از مجازات ناشران، سردبیران و روزنامه نگاران و مبارزه آنان برای آزادی نشر، دموکراسی و حقوق طبقه کارگر بوده است. قدرت های مسلط معمولا نسبت به ادراک مستقل مطبوعات واکنش نشان می دادند و اغلب آن را آزار دهنده و ناراحت کننده یافته اند. هرچند که تأثیرپذیری شدید از شرایط آسیب پذیری آنها را در مقابل قدرت نیز درک کرده اند. در طول تاریخ، پیشرفت عمومی به سوی آزادی بیشتر برای مطبوعات در نظر گرفته می شود. گاه این پیشرفت به صورت پیچیدگی بیشتر برای کنترل بر مطبوعات بروز می کند. مانع تراشی قانونی جانشین خشونت می شود و مشکلات مالی بر مطبوعات

تکه های دیگری از این پایان نامه را می توانید

در شماره بندی فوق بخوانید

متن کامل پایان نامه ها در سایت homatez.com موجود است

You may also like...