استرس شغلی ، فرسودگی شغلی ، سلامت روان

فصل یکم
مقدمه پژوهش

1-1 مقدمه
در اساسنامه سازمان جهانی بهداشت ، ( 2003 ) سلامت روان به معنی رفاه کامل جسمی ، روانی و
اجتماعی است . بر این اساس یکی از سه رکن سلامت انسانها ، سلامت روان می باشد که در تعامل با
سلامت جسمی و اجتماعی باعث سلامت کلـی می گـردد . عوامل مهمی سلامت روان انـسان را به
مخاطره می اندازد .
مواجه شدن او با وقایع ناخوشا یندی که به طور روزمره با آنها سروکار دارد وقایعـی نظیر مرگ
نزدیکان ، بیماری ، حوادث و سوانح ، مشکلات اقتصادی ، بی عدالتی های اجتماعی ، انجام خطا های
روزمره ، مشکلات محیط کار ، هر یک از این وقا یع انسا ن را تحت فشار روانی قرار می دهد . فشار
روانی از طریق ساز و کار های روانی _ عصبی بر جسم و روان انسان اثر می گذارد و در دراز مدت
میتواند ایجاد و به تشدید اختلالات جسمی یا روانشناختی بینجامد .
درصورتی که افراد زیادی از جامعه تحت تاثیر آثار ناشی از فشار روانی باشند ،به طبع آن ،این وضعیت
باعث آثار سو ء اجتماعی نیز خواهد شد . افراد در موقعیتهای فشار آور از شیوه های مقابله ای متفاوتی
استفاده می کنند . کار آمد یا نا کار آمد بودن این شیوه های مقابله ، نقش اساسی در بهزیستی جسمی ،
روانی و ا جتماعی افراد دارد .
همچنین نحوه کار افراد و محیط آن میتواند بر روی سلامت روان تاثیرگذار باشد و در نتیجه باعث
ارتقاء یا افت کاری گردد . اکثر تحقیقات نشان می دهد که نگرش خوش بینانه در مواجه با فقدان ها
و شکست ها ، سلامت روان را بالا می برد در حالیکه بد بینی تاثیر منفی بر آن دارد . افکار ما به طور
زیادی بر مشکلات هیجانی و شخصی مان تاثیر مـی گذارد . تجربیات نشان می دهد زمانی که ما در
موقعیتها به طرز خوشحال ، غمگین و عصبانی فکر می کنیم اغلب احساسات مربوطه بوجود می آیند.
در بسیاری از بررسی ها (آندرورا و ساپنیگتون 1382) معلوم شده است که محیط برکارکرد روانی ما
تاثیر می گذارد .یکی از مشکلات ناشی از محیط کار موضوع استرس می باشد که اگر به مدت زمان
طولانی و به طو وسیع توسط شخص احساس شود احتمال دارد نشانه ها شکل قطعی به خود بگیرد و به
مرحله فرسودگی زیاد بینجامد . بنابراین پدیده ی رایج محیط های شغلی امروزی ، موضوع فرسودگی
شغلی می باشد و آن به فشار روانی در محیط های شغلی اسناد می شود که امروزه اقدامات فراوانی
برای پیشگیری از آن در دست اجرا است . .
لذا از آنجا که مهمترین منبع هر سازمانی نیروی انسانی آن می باشد ، باید به این امر توجه کافی صورت
پذیرد که در دهه های اخیر توجه به استرس های شغلی و مطالعه ی آن گسترش فراوان یافته است تا
با شناخت منابع و عوامل زمینه ساز فرسودگی شغلی بتوانند با آموزش روشهای مقابله ای به افزایش اثر
بخشی فعالیتهای افراد در سازمان بیافزایند و سنگ زیر بنای سلامتی بیشتر و بهزیستی را بنا نهند .

1-2 بيان مسأله :
سلامت از نيازهاي اساسي انسان است كه در توسعه پايدار نقش حياتي دارد(صفری و فتاح زاده ، 2003)اگر چه در ابتدا فقط به سلامت جسم به عنوان سلامتي توجه مي شد؛ با پيشرفت علم و رسيدن به سطحي قابل قبول از سلامت جسمي و با مبارزه عليه بسياري از بيماري ها، بشر به جنبه هاي ديگر سلامت از جمله سلامت روان توجه كرده است (قادری، 1381)
مفهوم سلامت روان شامل احساس دروني خوب بودن و اطمينان از كارآمدي خود، اتكاء به خود، ظرفيت رقابت، وابستگي بين نسلي و خودشکوفایی توانایی های بالقوه فكري و هيجاني و غيره مي باشد. البته با در نظرگرفتن تفاوت هاي بين فرهنگ ها، ارائه تعريف جامع از سلامت روان غيرممكن مي نمايد.با وجود اين، بر سر اين امر اتفاق نظر وجود دارد كه سلامت روان چيزي فراتر از نبود اختلالات رواني است . آنچه مسلم است اين است كه حفظ سلامت روان نيز مانند سلامت جسم حائز اهميت است. (عباس زاده ،1382)طبق دست آورد تحقيقاتي دانشكده بهداشت دانشگاه هاروارد، سازمان جهاني بهداشت و بانك جهاني، اختلا لات رواني به عنوان يكي از مهمترين و معنی دارترين اجزاي بار كلي بيمار ي ها به شمار می رود ( محمدی، داویدیان،هاراطون ،نوربالا، ملک فضلی ، تقوی و پور اعتماد، 1382).توجه به بهداشت رواني در تمام عرصه هاي زندگي از جمله زندگي كاري فرد حائز اهميت بوده و جاي بحث دارد .
عوامل موجود در محيط كار بطور وسيعي با سلامت و بيماري افراد شاغل در ارتباطند. به گزارش سازمان بين المللي كار ( 2000 ) از هر سه نفر مستخدم يك نفر از كشمكش بين كار و محيط خانواده به عنوان يكي از بزرگترين مشكلات زندگي ياد مي كند. (ایلو ،2000) در ارتباط با تأثيرات مهم ناديده انگاشتن بهداشت حرفه اي بر سلامت رواني، ترديدي وجود ندارد و تحقيقات وسيعي نشان دهنده اين مسئله مي باشد.در تحقيقي كه اورنگي با هدف بررسي استرس شغلي و ارتباط آن با سلامت روان 397 نفر از پرسنل بيمارستان هاي دانشگاه علوم پزشكي شهر شيراز انجام داد، به اين نتيجه رسيد كه ميزان استرس شغلي با سلامت روان كادر اداري و درماني اين بيمارستان ها ارتباط دارد و همچنين مشخص شد كه پرسنل درماني اين بيمارستان ها نسبت به كادر اداري از سلامت روان كم تري برخوردارند (اورنگی و هاشم زاده ، 1379) و از بين كاركنان خدمات بهداشتي ، منزلت حرفه اي واجتماعی پرستاران نسبت به ساير گروه ها، در معرض تنش قابل ملاحظه اي قرار دارد . (مک گرس ،2003).
فرسودگي شغلي از جمله خطرات شغلي است كه در سالهاي اخير مورد توجه قرار گرفته است (بحری،مقیمیان، عطار باشی و قرچه ، 1382) و براي توصيف پاسخ هاي انسان در برابر فشارهاي رواني تجربه شده استفاده مي شود.
یکی دیگر از عواملی که سلامت روانی افراد را به خطر می اندازد ، استرس شغلی است. موسسه ملي امنيت و سلامت شغل(ادوارد، بومارد ،کویل ، فوترجیل و هانیگان ، 2000).استرس شغلي را ناشي از مشكلات زياد در محيط كاري، تغييرات مداوم خارج از كنترل، جابه جايي مداوم، اضافه كاري، ساعت كاري زياد، بي نظمي ساعت كاري مي داند. گرينبرگ (2002) معتقد است كه استرس زياد شغلي منجر به فرسودگي شغلي مي شود. زماني كه فرد استرس زياد، مداوم وكنترل نشده در محيط كار تجربه مي كند؛ تقاضاي محيط كار بيش از حد توانايي فرد باشد و نتواند به اهداف خويش برسد و همچنين افرادي كه آستانه تحمل پاييني دارند و توانايي مقابله با استرس را ندارند بيشتر در معرض فرسودگي شغلي قرار مي گيرند .در تعريف فرسودگي شغلي مي توان گفت فرسودگي شغلي نشانگان فروپاشي عاطفي بعد از سالها درگيري و اشتغال به كاراست.اين نشانگان خصوصاً در بين افرادي كه در شغل هاي خدمات انساني از قبيل کارکنان آموزشی و پزشكي که شاغل اند، بيشتر شايع است. نشانه هاي فروپاشي شغلي با فقدان شور و اشتياق،احساس محروميت وشكست،غيبت از كار ،بي علاقگي نسبت به قبول مسئوليت، افسردگي و علائم جسماني مشخص مي شود.علل فروپاشي شغلي متعدد است . بعضي علل خارجی هستند(وظايف محيط كار)وبعضي علل داخلي) درگير شدن بيش از حد در كار و انتظارات غير واقعي درمورد آنچه مي تواند انجام شود .(
در همین راستا هال (1996، به نقل از روحانی و ابوطالبی ، 1388) و لاندا (2008) در نتیجه مطالعاتشان نشان دادند که بین استرس شغلی و سلامت روان رابطه معناداری وجود دارد و با افزایش فشار شغلی و تنش ها و استرس های شغلی سلامت روان افراد تحت تاثیر قرار می گیرد ، چرا که افرادی که در محیط کار پر استرس قرار دارند به نوع خود مسائلی را تجربه می کنند که سبب استرس آنها شده و چه بسا بر سلامت روان آنها تاثیر بگذارد.
همچنین عبدی و همکاران (1386) در بررسی رابطه فرسودگی شغلی با سلامت روان روی کارکنان دانشگاه به این نتایج رسیدند که بین فرسودگی شغلی و سلامت روان رابطه معنی داری وجود دارد و افراد هرچه در شرایط کاری احساس یکنواختی و نارضایتی و به دنبال آن دچار فرسودگی شغلی شوند ، سلامت روان آنها دستخوش تغییر خواهد شد و رابطه بین سلامت روان و فرسودگی شغلی رابطه ای منفی و معنادار بود . از این رو هدف از پژوهش حاضر تعیین رابطه بین استرس شغلی و فرسودگی شغلی با سلامت روان در بین کارکنان آموزش و پرورش شهر کرمانشاه است.
1-3 اهمیت و ضرورت انجام پژوهش
خسارات اجتماعی ناشی از استرس تاكنون بسیار بالا بوده ، به طوری كه همچنان سیر صعودی خود را طی می كند. جامعه ، هزینه های خدمات اجتماعی همچون ارائه خدمات پزشكی برای افرادی كه در اثر استرس شدید دچار بیماری می شوند ، حقوق بازنشستگی زود هنگام برای افرادی كه به علت بیماری های ناشی از استرس شدید از كار افتاده اند و هزینه های معلولیت ناشی از حوادث كه به علت استرس بالا به وجود آمده اند مانند تصادفات را متحمل می شود؛ علاوه بر آن ، استرس اغلب ، مردم را تند مزاج می كند و این امر روی كیفیت كلی زندگی افراد تأثیر می گذارد. استرس بلند مدت ، یكی از شایعترین علل بیماری هایی مانند فشار خون بالا و سایر بیماری های قلبی ، شناخته شده است . امروزه اعتقاد بر این است كه استرس بلندمدت می تواند خطر ابتلا به بیماری های روحی _روانی را افزایش دهد و موضوع تحليل قواي كاركنان يا فرسودگي شغلي در حال حاضر، يك مشكل شايع دراکثر سيستم هاي کاری و اداری است. به طوري كه طبق آمار موجود از هر هفت نفر شاغل در پايان روز، يك نفر دچار تحليل مي شود(فروغ،1373). اداره اطلاعات كل آمريكا نشان مي دهد كه در ميان مشاغل موجود، مشاغل بهداشتي¬¬ _ درماني بالاترين ميزان صدمات شغلي و از جمله فرسودگي شغلي را دارند (پورالمشی،1380). از آنجا كه فرسودگي شغلي باعث كاهش بازده كاري، افزايش غيبت از كار، افزايش هزينه هاي بهداشتي و جابجايي پرسنل، تغييرات رفتاري و فيزيكي و در برخي موارد مصرف مواد ، (فلتون ،1998). كاهش كيفيت خدمات ارائه شده و بدنبال آن نارضايتي از خدمات می شود ، بنابراين شناخت و پيشگيري از فرسودگي شغلي در ار تقاء بهداشت رواني افراد و ارتقاء سطح كيفيت خدمات ارائه شده، نقش بسزايي خواهد داشت .بنابراین ضرورت انجام پژوهش حاضر احساس می شود. از طرف دیگر با توجه به اینکه شغل محقق حاضر، تدریس در دبیرستان و پیش دانشگاهی می باشد لذا به بررسی رابطه استرس شغلی و فرسودگی شغلی با سلامت روان پرداخته شد .
1-4 اهداف پژوهش
1-4-1- هدف کلی
بررسی رابطه ی بین استرس شغلی و فرسودگی شغلی با سلامت روان در بین کارکنان اداره آموزش و پرورش شهر کرمانشاه
1-4-2 اهداف اختصاصی
1- تعیین رابطه ی بین سلامت روانی و استرس شغلی در بین کارکنان اداره آموزش و پرورش شهر کرمانشاه .
2- تعیین رابطه ی بین سلامت روانی و فرسودگی شغلی در بین کارکنان اداره آموزش و پرورش شهر کرمانشاه .
3- تعیین رابطه ی بین استرس شغلی وفرسودگی شغلی در بین کارکنان اداره آموزش و پرورش شهر کرمانشاه .
4- تعیین میزان پیش بینی کنندگی سلامت روان از طریق استرس شغلی و فرسودگی شغلی در بین کارکنان اداره آموزش و پرورش شهر کرمانشاه .
5-1 فرضیه های پژوهش
1- بین سلامت روان و استرس شغلی در بین کارکنان اداره آموزش و پرورش شهر کرمانشاه رابطه
وجود دارد .

2- بین سلامت روان و فرسودگی شغلی در بین کارکنان اداره آموزش و پرورش شهر کرمانشاه رابطه
وجود دارد
3- بین استرس شغلی و فرسودگی شغلی در بین کارکنان اداره آموزش و پرورش شهرکرمانشاه رابطه
وجود دارد .
4- استرس شغلی و فرسودگی شغلی پیش بینی کننده های سلامت روان در بین کارکنان اداره آموزش
و پرورش شهر کرمانشاه هستند .
1-6 تعريف متغیرها :
1-6- 1 تعریف مفهومی
سلامت روانی : مفهوم سلامت روان شامل احساس درونی خوب بودن و اطمینان ازکارآمدی خود ، اتكاء به خود، ظرفيت رقابت، وابستگي بين نسلي و خودشکوفایی توانایی های بالقوه فكري و هيجاني و غيره مي باشد. البته با در نظرگرفتن تفاوت هاي بين فرهنگ ها، ارائه تعريف جامع از سلامت روان غيرممكن مي نمايد.با وجود اين، بر سر اين امر اتفاق نظر وجود دارد كه سلامت روان چيزي فراتر از نبود اختلالات رواني است . و آنچه مسلم است اين است كه حفظ سلامت روان نيز مانند سلامت جسم حائز اهميت است. (عباس زاده ،1382)
فرسودگی شغلی : فرسودگی شغلی نشانگان فروپاشی عاطفی بعد از سالها درگیری و اشتغال به کار
است. اين نشانگان خصوصاً در بين افرادي كه در شغل هاي خدمات انساني از قبيل كاركنان آموزشي و پزشكي که شاغل اند بيشتر شايع است. نشانه هاي فروپاشي شغلي با فقدان شور و اشتياق،احساس محروميت وشكست،غيبت از كار ،بي علاقگي نسبت به قبول مسئوليت، افسردگي و علائم جسماني مشخص مي شود.علل فروپاشي شغلي متعدد است.بعضي علل خارجی هستند(وظايف محيط كار)وبعضي علل داخلي) درگير شدن بيش از حد در كار و انتظارات غير واقعي درمورد آنچه مي تواند انجام شود.(تلاش براي درمان فروپاشي شغلي شامل روان درماني،درمان هاي شيميائي،درمانهاي فيزيكي و درمان هاي عصبي است(ساراسون، 1984؛ ترجمه نجارایان، 1371)
استرس شغلی : پاسخهای فیزیکی و عاطفی زیان آور یک شخص در زمانی که شرایط شغلی با توانايي ها،امکانات در دسترس و يا نيازهاي نيروي کار مطابقت نداشته باشد (ساعتچي ، محمود،1381)
1-6-2 تعریف عملیاتی :
سلامت روانی : نمره ای است که در این پژوهش ، آزمودنی از پرسشنامه سلامت عمومی ( GHQ) گلدبرگ (1992) بدست آورد .
استرس شغلی : نمره ای است که آزمودنی ، در این پژوهش از پرسشنامه استرس شغلی ال رایس بدست آورد .
فرسودگی شغلی : نمره ای است که آزمودنی ، در این پژوهش از پرسشنامه فرسودگی شغلی مسلش ( 1392 ) بدست آورد .

فصل دوم
پیشینه ی پژوهش

2-1 استرس شغلی
2-1-1 تعاریف استرس
ونگ (1990 ، به نقل از دادستان ، 1386) معتقد است که استرس سازه‌اي پويا است که روان‌شناسان را با چالش روبرو کرده است و ريشه اصطلاح استرس در مفاهيم مهندسي‌است وبه مقدار فشار بيروني وارد شده بر اجسام اشاره دارد. استپ توي ( 2008، به نقل از ایزدی ، 1390) استرس را به اين صورت تعريف کرده است: هنگامي که الزامات مربوط به فعاليتي فراترازتوانايي فردي و اجتماعي است ، پاسخ‌هايي ارائه مي‌شوند که به آنها استرس مي‌گويند. براي نمونه، رانندگي براي فردي که در حال يادگيري است، از شرايط تنش‌زا محسوب مي شود؛ اما براي راننده با تجربه، فعاليتي بسيار آسان به‌شمار مي رود.
واژه استرس از لغت لاتین”Stringer” به معنی ”سختی“ گرفته شده است. استرس یک واکنش تطبیقی به یک عامل بیرونی است که پیامدهای فیزیولوژیکی، رفتاری، شناختی و روان شناختی زیادی برای هر فرد در پی داشته، فرد را از حالت عادی خارج می کند.هانس سلیه (1990، به نقل از ابطهی و الوانی ، 1389) پزشک اتریشی،پدر استرس در مفهوم جدید آن، بیان نمود که استرس بیانگر عکس العملهای فیزیکی- شیمیایی، ذهنی و عاطفی بدن درمقابل رویداد ها و موقعیت های وحشتتناک، هیجان آور، خطرناک و حساس است و بنابراین استرس واکنش و پاسخی به موقعیت های فشار آور است یا حالتی قلمداد می شود که در آن فرد بر اثر محرکهای خارجی از وضعیت و حالت معمول خود خارج می شود و می کوشد خود را با آنها منطبق و سازگار نماید، بنابراین واکنش روان تنی حاصل از این تلاش استرس نام دارد.
در تعریف دیگر استرس پاسخی است که فرد برای تطبیق با یک وضعیت خارجی متفاوت با وضعیت عادی، بصورت رفتار روانی یا جسمانی از خود بروز می دهد( ابطهی و الوانی ، 1389).
تعاریف مفهوم استرس بنا بر نظریه تعاملی که به روابط بین فرد و محیط تاکید می کند، بیشترین تائید را به خود اختصاص داده است. از جمله : نظر لازاروس که استرس را نتیجه فرآیند قضاوت ارزشی افراد از حوادث و موقعیت ها ، تعریف نموده است. در توضیح این مطلب باید گفته شود که وقتی فرد با حوادث و یا موقعیت های گوناگون روبرو می شود ، درگیر یک فرآیند ارزشی در مورد آن حادثه یا موقعیت می شود ، تا زمانی که معنی آن حادثه را درک کرده و همچنین قضاوت می کند که آیا امکانات و توانائیهای او به اندازه کافی هستند تا تقاضاهای محیط را برآورده سازند. بنابراین در اینجا استرس نتیجه این فرآیند قضاوت ارزشی است (لازاروس ، 2002، به نقل از ابطهی و الوانی ، 1389).
در تعریف دیگر استرس نیروی قدرتمندی است که دارای آثار مثبت و منفی زیادی است و مانند آب رودخانه ای است که با ایجاد سد می توان آن را مهار و مورد بهره برداری قرار داد، یا اینکه آنرا به سیل ویرانگری تبدیل نمود . بنابراین تعریف استرس تا حدی می تواند مفید باشد و قدری فشار روانی جهت ایجاد انگیزه در انسان ضروری است اما زمانی که از آن بحث می گردد به نتایج منفی آن نگاه می شود و منظور ، آن بخش از استرس است که مضر است (ابطهی و الوانی، 1389 ).
فرهنگ جامع و روانشناسی و روانپزشکی (1373، به نقل از ایزدی ، 1390) استرس را چنین معنی می کند: «هر چیزی که در تمامیت زیست شناختی ارگانیسم خللی به وجود آورد و شرایطی ایجاد کند که ارگانیسم طبیعتاً از آن پرهیز کند، استرس شمرده می شود. استرس ممکن است بصورت محرکهای فیزیکی ، عفونتها ، واکنشهای آلرژیک و نظایر آن باشد و یا بصورت تغییر در شرایط اجتماعی افراد.
دادستان( 1387) برای روشن شدن مفهوم فشار عصبی ذکر چند نکته را ضروری می داند :
1- استرس همواره به علت عوامل ناخوشایند و نامطلوب در فرد به وجود نمی آید. یک خبر شادی بخش نیز می تواند به اندازه یک حادثه ناگوار استرس زا باشد.
2-

تکه های دیگری از این پایان نامه را می توانید

در شماره بندی فوق بخوانید

متن کامل پایان نامه ها در سایت homatez.com موجود است

You may also like...