اثربخشی آموزش مهارت های زندگی بر رشد اجتماعی- قسمت 2

و بار آوری داشته باشند. آموزش مهارت های زندگی از یک سو باعث می شود که افراد شناخت بیشتری از خود پیدا کنند و نقاط قوت و ضعف خود را بشناسند و در جهت نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت خود بکوشند. ایجاد آگاهی در مورد نقاط قوت و ضعف به فرد کمک می کند تا در مقابله با مشکلات به استفاده از شیوه های کارآمدتر و مناسب تر روی آورد، و در نتیجه اضطراب خود را کاهش دهد و از سوی دیگرآموزش گروهی می تواند تأثیر مثبت در کاهش فشار روانی داشته باشد. زیرا جمع شدن افراد در گروه و این که تک تک افراد احساس کنند دیگران نیز مشکلاتی مشابه با آن ها دارند و در گروه از تجارب دیگران برای مقابله با اضطراب استفاده کنند(بوتوین،2004).بنابراین دانش آموزان مي توانند با استفاده از مهارت حل مساله تصميمات مهم زندگي را بگيرند و مشكلات خود را درست تحليل نمايند. همچنین مهارت های ارتباط موثر به فرد کمک می کند تا بتواند به صورت کلامی و غیرکلامی و مناسب با فرهنگ، جامعه و قومیت خود را بیان نماید، بدین معنی که فرد بتواند نظرها و عقاید، خواسته ها، نیازها و هیجان های خود را ابراز و به هنگام نیاز بتواند از دیگران درخواست راهنمایی و کمک نماید، مهارت تقاضای کمک و راهنمایی در مواقع ضروری از عوامل مهم ایجاد یک رابطه سالم است. این مهارت به فرد کمک می کند تا بتواند به صورت کلامی و یا غیر کلامی و مناسب با فرهنگ، جامعه و موقعیت، خود را بیان نماید، بدین معنی که فرد بتواند نظرها،عقاید، خواسته ها، نیازها و هیجان های خود را ابراز و به هنگام نیاز بتواند از دیگران درخواست کمک و راهنمایی نماید، مهارت تقاضای کمک و راهنمایی در مواقع ضروری از عوامل مهم ایجاد یک رابطه سالم است(سازمان بهداشت جهانی، ترجمه قاسم آبادی و محمدخانی، 1377).
روابط بین فردی مؤثر اثر مستقیمی بر سلامت روانی فرد دارد، به رشد شخصی و هویت یابی افراد کمک می کند، بهره وری و موفقیت شغلی را افزایش می دهد، تندرستی و سلامت به همراه می آورد، سازگاری فرد را افزایش می دهد، باعث مقابله سازنده با استرس می گردد و خودشکوفایی به همراه دارد (بولتون، ترجمه سهرابی و حیات روشنایی، 1384).
رسیدن به اهداف آموزشی که مدارس به عنوان اهداف اساسی خود به آن ها توجه دارند مستلزم تامین بهداشت روانی دانش آموزان است. كودكان و نوجوانان به دليل تجربه ی ناكافي وعدم آگاهي از مهارت هاي لازم از جمله آسيب پذيرترين قشر از اقشار اجتماعي هستند و به رغم انرژي واستعدادهاي بالقوه و سرشار، آن ها از چگونگي بكار بردن توانمندي هاي خود در مواجهه با مسائل و مشكلات زندگي آگاه نيستندآموزش و پرورش بهترين بستری براي ارائه ی اين آگاهي به نوجوانان است. (بنی جمالی،1386،53). تحقیقات متعدد نشان می‌دهد که سلامت روانی دانش آموزان با پیشرفت تحصیلی آن ها رابطه دارد. و دانش آموزانی که به نحوی از مشکلات روانی یا از فقدان بهداشت روانی مناسب رنج می‌برند اغلب با افت تحصیلی مواجه هستند. ضروری به نظر می‌رسد جهت تامین شرایط مناسب برای نیل به اهداف آموزشی ، تربیتی و تضمین سلامت افراد در جامعه در سنین مختلف اعمال شیوه‌های مناسب جهت تامین بهداشت روانی در مدارس مدنظر قرار گیرد.(شفیع آبادی،1383،67).به همين جهت با توجه به اهميت موضوع، سازمان بهداشت جهاني به منظور افزاش سطح بهداشت رواني و پيشگيري از آسيب هاي رواني – اجتماعي، برنامه‏اي تحت عنوان آموزش مهارتهاي زندگي تدارك ديده و در سال (1993) در يونيسف «صندوق كودكان سازمان ملل متحد» پيشنهاد كرد. از آن سال به بعد، اين برنامه در بسياري از كشورها مورد آزمايش واجرا قرار گرفته است (سازمان بهداشت جهاني). در اين ارتباط تحقيقات نشان داده اند كه فشارهاي ناشي از مسائل روز مره، براي افرادي كه داراي عزت نفس بالا هستند و از سيستم حمايتي خوبي برخوردارند كمتر است.(انصاری،1384،78).
یادگیری مهارت های زندگی تنها یادگیری محض نیست ، بلکه نگرش ها و ارزش ها را نیز تحت تأثیر قرار می دهد. در واقع برنامه آموزش مهارت های زندگی برنامه جامعی است که هم برای آموزش دامنه وسیعی از مهارت های تشخیصی و اجتماعی طراحی شده است و هم پتانسیل بالایی برای پیشگیری درمان مشکلات و آسیب های اجتماعی و روانی دارد(بوتوین،2004). بر این اساس و با توجه به اهمیت رشد اجتماعی در زندگی فردی و اجتماعی دانش آموزان دبیرستانی، آنچه مسأله و سؤال اصلی این پژوهش را تشکیل می دهد، این است که آموزش مهارت های زندگی(حل مساله وارتباط موثر) تا چه اندازه می تواندبر رشد اجتماعی دانش آموزان پسر دبیرستانی مؤثر باشد؟
1-3-اهمیت و ضرورت انجام تحقيق
زندگي بشر تحت تاثير تغييرات وسيع صنعتي، اجتماعي، فرهنگي، دچار تحول شده است. شمار زيادي از افراد قادر نيستند بين محرك هاي متنوع بيروني ونيروهاي متعارض دروني توازن ايجادكنند ودر فرايند رشد موزون و همه جانبه كه همانا هدف اصلي تعالي انسان است، دچار مشكل مي شوند(بوتوین،2000).اهمیت و ضرورت آموزش مهارت های زندگی زمانی مشخص می شود که بدانیم آموزش مهارت های زندگی موجب ارتقای تواناییهای روانی_ اجتماعی می گردد این تواناییها فرد را برای برخورد موثر با کشمکشها و موقعیت های زندگی یاری می بخشند و به او کمک می کنند تا با سایر انسانهای جامعه ، فرهنگ و محیط خود مثبت و سازگارانه عمل کند و سلامت روانی خود را تامین نماید بدین ترتیب ، تمرین مهارت های زندگی موجب تقویت یا تغییر نگرشها ، ارزشها و رفتار انسان می گردد(ناصری، 1384).همانطور که پیشتر گفته شد آموزش مهارت های زندگی به مجموعه ای از توانایی هایی گفته می شود که زمینه سازگاری رفتار مثبت و مفید را فراهم می آورد و این توانایی ، فرد را قادر می سازد که ضمن پذیرش مسئولیت های اجتماعی خود ، بدون لطمه زدن به خود و دیگران بتواند به شکل موثری با خواست ، انتظارات و مشکلات روزانه در روابط بین فردی روبرو گردد(کریم زاده و همکاران، 1388)،مسئوليتهاي مربوط به نقش اجتماعي خود را بپذيرد و با چالشها و مشكلات روزمره زندگي به شكل مؤثر روبرو شود(علي لو،مرادي، 1383 ؛پيت من،2004). به دلیل این كه اكثریت جمعیت كشور ما را كودكان و نوجوانان مدرسه رو تشكیل می دهند، ضروری است با ایجاد زمینه های مناسب به امر ارتقای بهداشت روانی و سطح سلامت در مدارس پرداخته شود و شرایطی فراهم شود تا مسئولان مدارس، برنامه ریزان، مشاوران، روان شناسان و سایر دست اندر كاران آموزش و پرورش كشور از طریق آشنایی با موضوعات بهداشت روانی، كودكان و نوجوانان را برای دست یابی به روان سالم یاری دهند. (خالصی،1388،82).موضوع این پژوهش از این جهت اهمیت دارد که به طرق مختلف می تواند توانای های مختلف دانش آموزان را شناسایی نموده وآنان را در برابر استرس های محیطی و شرایط نامساعد زندگی آماده نماید تا از این طریق حضور آنان در عرصه ی علم و دانش افزایش یابد و میل به ترک تحصیل در آنها کاهش یابد ، همچنین باعث می شود تا مهارت های زندگی را به خوبی فراگیرند.و همین امر منجر به کاهش مصرف دارو،الکل و سیگار و انواع مواد مختلف در بین آنان می شود.
آموزش مهارت های زندگی دانش آموزان را قادر می سازد تا ارزش ها و نگرش هایشان از قوه به فعل تبدیل شود و نبز اعتماد به نفس و عزت نفس آنان را افزایش می دهد ، بنابراین نقش مهمی در سلامت روان آنها دارد ،همراه با افزایش آرامش روحی و روانی و در نهایت کنترل خشم در مواجهه با بحران ها می شود. پیگیری اثربخشی آموزش مهارت های زندگی در مطالعات میدانی همانند پژوهش حاضر و بررسی اثر آن بر رشد اجتماعی دانش آموزان جامعه ی هدف، در صورت تأیید فرضیات می تواند مورد استفاده ی برنامه ریزان آموزش در سازمان و ادارات آموزش و پرورش قرار گیرد و بدین طریق زمینه ی رشد اجتماعی دانش آموزان این مقطع را فراهم نماید.
1-4-هدف اصلی
اثربخشی آموزش مهارت های زندگی(حل مساله وارتباط موثر) بر رشد اجتماعی دانش آموزان دبیرستانی شهر ماهیدشت
اهداف فرعی
-تعیین نقش آموزش مهارت های زندگی(حل مساله و ارتباط موثر)بررشد اجتماعی(همکاری)دانش آموزان
-تعیین نقش آموزش مهارت های زندگی(حل مساله و ارتباط موثر)بررشد اجتماعی(خوش خلقی و سازگاری)دانش آموزان
-تعیین نقش آموزش مهارت های زندگی(حل مساله وارتباط موثر)بررشد اجتماعی(احترام به دیگران)دانش آموزان
-تعیین نقش آموزش مهارت های زندگی(حل مساله وارتباط موثر)بررشد اجتماعی (مسئولیت پذیری)دانش آموزان
-تعیین نقش آموزش مهارت های زندگی(حل مساله و ارتباط موثر)بررشداجتماعی(امیدواری)دانش آموزان
-تعیین نقش آموزش مهارت های زندگی(حل مساله و ارتباط موثر) بر رشد اجتماعی(خوش بینی و صبر وبردباری)دانش آموزان
1-5-فرضيه‏هاي تحقیق
1-5-1-فرضیه اصلی
آموزش مهار تهای زندگی(حل مساله و ارتباط موثر)بررشد اجتماعی تاثیر مثبت دارد.
1-5-2-فرضیه فرعی
_آموزش مهارت های زندگی(حل مساله وارتباط موثر)بررشداجتماعی(همکاری)دانش آموزان تاثیر مثبت دارد.
– آموزش مهارت های زندگی(حل مساله و ارتباط موثر) بررشداجتماعی(خوش خلقی و سازگاری) دانش آموزان تاثیر مثبت دارد.
_ آموزش مهارت های زندگی(حل مساله وارتباط موثر) بررشداجتماعی(احترام به دیگران)دانش آموزان تاثیر مثبت دارد.
_آموزش مهارت های زندگی(حل مساله وارتباط موثر) بر رشد اجتماعی(مسئولیت پذیری)دانش آموزان تاثیر مثبت دارد.
_آموزش مهارت های زندگی(حل مساله وارتباط موثر) بررشداجتماعی(امیدواری)دانش آموزان تاثیر مثبت دارد.
_آموزش مهارت های زندگی(حل مساله وارتباط موثر) بررشداجتماعی(خوش بینی و صبر وبردباری) دانش آموزان تاثیر مثبت دارد.
1-6-متغیرهای پژوهش
1-6-1-متغیرهای مستقل
-آموزش مهارت حل مساله وارتباط موثر
1-6-2-متغیرهای وابسته
_ رشد اجتماعی
1-6-3-متغیرهای کنترل پژوهش
_ مقطع و پایه تحصیلی
_ جنسیت
_ آشنایی با مهارت های زندگی
1-7-تعاریف واصطلاحات
1-7-1-تعارف مفهومی
حل مساله
حل مسئله یکی از مهمترین فرآیندهای تفکر است که به افراد کمک می کند تا مقابله موثری با مشکلات و چالش های زندگی داشته باشند و در سلامت روانی و اجتماعی افراد نقش مهمی بازی می کند. انسان ها برای مقابله سازگارانه با موقعیت های تنش زا و کشمکش های زندگی، نیاز به آموختن برخی مهارت ها دارند(کلینکه، 2010). هدف از ارائه این مهارت، کمک به افراد در جهت شناخت هرچه بهتر خود، برقراری روابط بین فردی مناسب و موثر، کنترل هیجانات، مدیریت داشتن بر شرایط تنش زا و حل کردن مسائل و مشکلات افراد است
ارتباط موثر
از توانایی فرد برای ارتباط برقرار کردن با دیگران در جهت برآورده نمودن نیاز ها، خواسته ها، حق و حقوق یا تعهدات به شیوه ای قابل قبول بدون اینکه به نیاز ها ، خواسته ها ، حق و حقوق یا تعهدات دیگران صدمه ای وارد آورد.هدف شما ممکن است رفع یک سوء تفاهم،تشریح یک ایده ،دلداری دادن به دوستتان ، پافشاری روی نظرتان ، توجیه کردن استادتان در مورد ضروروت موضوعی که به عنوان تحقیق در نظر گرفته اید و یا قانع کردن دیگران جهت تجدید نظر در رفتارهایشان باشد ؛ هر چه ما دربرقراری ارتبازط کارآمد تر باشیم،احتمال دستیابی ما به هدفهایمان بیشتر میسر خواهد بود.(سازمان بهزیستی کشور، 1390،ص 93).
رشد اجتماعی
رشد اجتماعي يكي از جنبه هاي مهم رشد انسان است.ذاتي بودن زندگي جمعي در انسان هاضرورت تماس با ديگران و نيز توجه به اين جنبه از رشد را به عنوان امري گريزناپذير جلوه می دهد.
1-7-2-تعاریف عملیاتی
رشد اجتماعی: میزان نمره ای است که ازمودنی از پرسشنامه رشد اجتماعی وایتزمن(1990) بدست آورده است.
مهارت¬های زندگی: میزان نمره¬ای که فرد از پرسشنامه مهارت¬های زندگی ساخته شده بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت (1389) کسب می¬کند
حل مساله: میزان نمره ای که آزمودنی از پرسشنامه حل مساله کیسدی و لانگ(1996) بدست آورده است.
ارتباط موثر:میزان نمره ای است که آزمودنی از پرسشنامه ارتباط بین فردی منجمی زاده(1391)بدست آورده است.
دانش آموزان:منظور از دانش آموزان افرادی که در رنج سنی 18-15سال قرار داشته و همچنین در مقطع دبیرستان مشغول به تحصیل می باشند.

فصل دوم

پیشینه و ادبیات پژوهش

2-1-مهارت های زندگی
در سال 1979 با اقدامات دکتر بوتوین برنامه آموزش مهارت های زندگی مطرح شد، دکتر بوتوین برای دانش آموزان کلاس هفت تا نه یک مجموعه آموزشی از مهارت های زندگی را در نظر گرفت، هدف بوتوین طراحی یک برنامه واحد پیشگیری اولیه بود و مطالعات بعدی نشان داد که آموزش مهارت های زندگی تنها در صورتی به نتایج مورد نظر ختم می شود که همه مهارت ها به فرد آموخته شود در این برنامه به نوجوانان می آموخت، که چگونه با استفاده از مهارت های رفتارجرأت مندانه، تصمیم گیری و تفکر نقاد در برابر وسوسه یا پیشنهاد سوء مصرف مواد از سوی همسالان مقاومت کنند(بوتوین، 2004؛ به نقل از فتی و همکاران، 1385).
در سال 1996 میلادی سازمان بهداشت جهانی به منظور پیشگیری و همچنین افزایش سطح بهداشت روانی افراد و جامعه برنامه ای با عنوان آموزش مهارت های زندگی تدوین کرد. هدف این برنامه افزایش توانایی-های روانی – اجتماعی کودکان و نوجوانان بوده برای اینکه بتوانند مقتضیات و مسائل و دشواری های زندگی،سازگارانه برخورد کنند.برنامه مهارت های زندگی بر این اصل استوار است که کودکان و نوجوانان نیاز و حق دارند که بتوانند از خودشان و خواسته هایشان در برابر موقعیت های سخت زندگی دفاع کنند. در بحث مهارتهای زندگی به ظرفیت روان شناختی یک اصطلاح مهم و کلیدی است که به معنای توانایی فرد در مواجهه با انتظارات و دشواریهای زندگی روزمره می باشد. بالا بودن ظرفیت روان شناختی این امکان را به فرد خواهد داد که زندگی را در سطح مطلوب روانی حفظ و این توانایی را به صورت رفتار سازگارانه ، موثر و مثبت متبلور سازد(محمد خانی، 1384).سازمان جهانی بهداشت مهارت های زندگی را چنین تعریف نموده است که توانایی انجام رفتار سازگارانه و مثبت به گونه ای که فرد بتواند با چالش ها و ضروریات زندگی روزمره خود کناربیاید. بطور کلی مهارت های زندگی عبارتند از توانایی هایی که منجر به ارتقای بهداشت روانی افراد جامعه، غنای روابط انسانی ، افزایش سلامت و رفتارهای سلامتی در سطح جامعه می گردند. مهارتهای زندگی هم به صورت یک راهکار ارتقای سلامت روانی و هم به صورت ابزاری در پیشگیری از آسیب های روانی – اجتماعی قابل استفاده است به طور کلی مهارت های زندگی ابزاری قوی در دست متولیان سلامت روانی جامعه در جهت توانمندسازی جوانان در ابعاد روانی – اجتماعی است. این مهارتها به افرادکمک می کنند تا مثبت عمل کرده، هم خودشان و هم جامعه را از آسیب های روانی – اجتماعی حفظ کرده و سطح بهداشت روانی خویش و جامعه را ارتقاء بخشند(پارسا، 1388).
در صورتی که مهارت های زندگی در نوجوانان بالا باشد آنان نسبت به سلامتی شان مسئولیت پذیر میشوند، تصمیم های بهداشتی مناسب را اتخاذ می کنند و به طور کلی سبک زندگی سالمی را در طول زندگی تداوم می بخشند. این امر آنان را قادر می سازد که طبق استعداد بالقوه خویش عمل کنند و آماده رویارویی با تغییرات و نیازهای زندگی آینده شوند.( اسمیت و کانتر ، 1995؛ به نقل از خونابی، نیکخواه و مرادی، 1387).
طارمیان و همکاران(1378)در تعریفی دیگر از مهارت های زندگی آن را مجموعه ای از توانایی ها که زمینه سازگاری و رفتار مثبت و مفید را فراهم می آورند، این توانایی ها فرد را قادر می سازد تا مسئولیت نقش اجتماعی خود را بپذیرد و بدون لطمه زدن به خود و دیگران با خواست ها، نیازها، انتظارات و مشکلات روزانه مخصوصا در روابط بین فردی به شکل موثری روبرو شود.
یونیسف هم مهارت های زندگی را “شامل گروه بزرگی از مهارت های روان شناختی- اجتماعی و بین فردی می داند که توانایی کمک به افراد در ساخت تصمیم گیری شخصی، مکالمات مؤثر و تکامل الگو برداری و مهارت های خود مدیریتی را دارد و ممکن است به آنها در هدایت به سوی زندگی سالم یاری رساند. علاوه براین رویکرد مهارت های زندگی یک رویکرد مبتنی بر تغییر رفتار یا شکل دهی رفتار است که برقراری توازن میان سه حوزه دانش، نگرش و مهارت را مد نظر قرار می دهد» (یونیسف، 2005، به نقل کرمی و همکاران، 1391).مهارت هاي زندگي يعني ايجاد روابط بين فردي مناسب و موثر، انجام مسئوليت هاي اجتماعي،‌ انجام تصميم گيري هاي صحيح و حل تعارضات و كشمكش ها بدون توسل به اعمالي كه به خود يا ديگران صدمه بزند( محمد خانی، 1384).
2-2-ابعاد مهارت های زندگی
اجزاء مهارت های زندگی شامل مهارت های مدیریت خود و مهارت های اجتماعی است. مهارت های خود مدیریتی انفرادی شامل: قدرت تصمیم گیری و حل مسأله، آگاهی از تأثیرات اجتماعی و مقاومت در برابر آنها، مقابله با اضطراب، افسردگی، خشم و ناکامی، مشخص نمودن هدف، خودرهبری و تقویت خویشتن می باشد. مهارت های اجتماعی نیز قسمت دیگری از مهارت های زندگی است که شامل برقراری روابط اجتماعی، مهارت جرأت ورزی کلامی و غیر کلامی، احترام و افزایش شایستگی اجتماعی افراد می باشد(بوتوین و کانتور ، 2000).
بروکز (1998) نقش اساسی و مهم تئوری های رشد را در شناسایی مهارت های زندگی نشان داده است. وی پس از مرور تئوری های رشد عاطفی، شناختی، اخلاقی، هوش جسمانی- جنسی، روانی، اجتماعی، شناختی- اجتماعی و شغلی، به 305 نوع مهارت زندگی و در نهایت به چهار طبقه بندی ارزشمند از مهارت های زندگی دست یافته که متناسب با سنین (کودکی، نوجوانی

تکه های دیگری از این پایان نامه را می توانید

در شماره بندی فوق بخوانید

متن کامل پایان نامه ها در سایت homatez.com موجود است

You may also like...