، سرقت، اجتماعی، -، اگنیو، بزهکاری

ها و چندگانگی های فرهنگی و اجتماعی کرده و وفاق، مشارکت و همدلی را به نفاق، جدایی و خشم و خشونت تبدیل کنند. در چنین شرایطی تنش، تعارض و خشونت پدیدار می شوند و ارزش ها و هنجارهای پسندیده جامعه رنگ می بازد(همان، ص120).
ب- دیدگاه کسانی است که نگرش مثبت نسبت به انعکاس جرم و بزهکاری در رسانه ها دارند: این دیدگاه بیان می کند که رسانه ها هيچ گونه اثري بر شكل گيري جرم ندارند و يا اثرات بسيار محدودي دارند. از منظر طرفداران این دیدگاه رسانه ها می توانند با انعکاس جرم و انحرافات اجتماعی و نیز چگونگی وقوع آنها به مخاطبان، موجب افزایش آگاهی آنان نسبت به انحرافات و آسیب های اجتماعی شوند و لذا جنبه کنترل اجتماعی و پیشگیری از جرم را ایفاء می کنند. لذا دلایل دیدگاه کسانی که نگرش مثبت نسبت به انعکاس جرم و بزهکاری در رسانه ها دارند؛ موارد زیر می باشد:
1- نقش آموزش، اطلاع رسانی و هشدار: رسانه ها و بویژه روزنامه ها در صفحات حوادث با انعکاس انواع آسیب های اجتماعی همچون سرقت، خشونت ها از جمله قتل، اعتیاد و… با تشریح انحرافات اجتماعی و علل آن به مخاطبین خود آموزش می دهند که مراقب خود و اطرافیان باشند و دچار لغزش و انحراف نشوند. همچنین با انعکاس انواع شگردها و فنون های انحراف اجتماعی همچون سرقت، افراد جامعه را با این فنون ها و شگردها آشنا می سازند و سطح آگاهی آنها را افزایش می دهند. اگرچه از منظر طرفداران گروه اول، این جنبه از کارکرد رسانه ایی باعث انتقال و یادگیری رفتارهای بزهکارانه در مخاطبین مستعد کجروی می شود.
2- نقش جستجوگری و تفتیشی: رسانه ها در سال های اخیر در کنار نقش اطلاع رسانی، آموزش و کنترل اجتماعی و… رسالت دیگری را بر عهده گرفتند و آن نقش جستجوگری و تفتیشی می باشد. بر این اساس رسانه ها با افشاگری های خود، سکوت مراجع دولتی و رسمی را می شکنند و آن را جبران می کنند و از طریق مطلع کردن افکار عمومی به دولت ها فشار می آورند تا در موارد نقض شدید هنجارها و ارتکاب جرایم شدید، واکنش های متناسب از خود نشان دهند و از روش های ملاطفت آمیز و چشم پوشانه خودداری کنند( فرجیها، 1385: 3).
3- نقش کنترل اجتماعی و پیشگیری از جرم: عملکرد رسانه ها در شکل دادن به تعریف جرم و کجروی نقش آنها را در ایجاد تغییرات قانونی و تقویت انواع خاص از راهکارهای عملیاتی پلیس به نقش بسیار موثری بدل می کند. رسانه ها از جمله روزنامه ها دارای کارکرد کنترل اجتماعی می باشند. رسانه ها با درج و انعکاس نابهنجاری های اجتماعی و پیامدهای منفی که در انتظار افراد کجرو قرار دارد به طور غیر محسوس، اقدام به کنترل و پیشگیری از نابهنجاری ها در جامعه می کنند( حبیب زاده و همکاران، 1388: 118- 117).
6-1-2- آسیب اجتماعی و ویژگی های آن
واژه «آسيب» اگر چه در زمانهاي طولاني به كار برده شده است؛ اما مفهوم جامعه شناسي آن جديد است. در مباحث جامعه شناسي پاتولوژي يا آسيب شناسي را علم مطالعه و بررسي كاركردهاي مختل و گسل سيستم ها، بخش ها و اجزاء در سطوح مختلف اعم از ارگانيكي، فيزيولوژيكي، بيولوژيكي، فيزيكي و اجتماعي تعريف كرده و هر نوع انحراف از هنجارهاي اجتماعي و هر اختلال در كاركرد نظام اجتماعي را به گونه اي به مبحث آسيب شناسي اجتماعي ربط مي دهند. دوب آسيب اجتماعي را عبارت از « هر نوع رفتار يا وضعيتي مي داند كه اعضاي قويتر يك گروه اجتماعي به طور معقول، آنرا تخلفي جدي نسبت به ارزشها يا معيارهاي جامعه مي دانند(محسني تبريزي، 1383؛ 25). آسيب هاي اجتماعي پديده هاي متنوع متغير و نسبي هستند. پرخاشگري، جنايت، بیکاری، اعتياد، قاچاق مواد مخدر، روسپيگري، جرايم مالي، سرقت و … نمونه هايي از آسيب هاي اجتماعي جامعه ايران هستند كه كم و كيف آنها بر حسب زمان و مكان متغير است. بنابراين آنچه كه در جامعه امروز آسيب يا كجروي تلقي مي شود، ممكن است فردا در همين جامعه و يا همين امروز در جامعه ديگر آسيب يا كجروي شناخته نشود. آسيب هاي اجتماعی از آن جهت كه در فضاهاي متنوعي تعميم مي يابند، داراي ويژگي هاي عمومي نيز مي گردند كه مي توان با در نظر گرفتن آنها به شناخت و تبيين بيشتر و بهتر آسيب هاي احتمالي پرداخت. از جمله اين ويژگي ها مي توان به موارد ذيل اشاره داشت:1 – دامنگير بودن: آسيب هاي اجتماعی به شدّت عمومي تلقي شده و تمامي افراد جامعه را از رهگذر خود مورد تهديد قرار مي دهند. حتي كساني كه به زعم خود آنها دوري جسته و حريم عاري از آسيب را براي خود ايجاد كرده اند. حوزه هاي مختلف آسيبي از جمله: اعتياد به مواد مخدر، سرقت، نزاع، خشونت، خودكشي، آدم ربايي و …. به نحو ممتازي از اين ويژگي برخوردارند. 2– سرايت پذير بودن: آسيب هاي اجتماعی از فردي به فرد ديگر به سهولت سرايت كرده و شمول نهايي آسيب ديدگان در جامعه را افزايش مي دهد. اين تسري از طريق كنش متقابل افراد، الگو پذيري و به ويژه از طریق همسالان آسيب ديده سرايت مي كند. از سوي ديگر آسيب هاي اجتماعی از طريق تعامل و تقابل فرهنگي از گروهي به گروه ديگر منتقل شده و با تبديل تدريجي رفتار نابهنجار به هنجار اجتماعي زمينه هاي انتقال و سرايت آنها به نسل هاي بعدي نيز فراهم مي شود.3 – تعميم پذير بودن: به اين معنا كه فرد منحرف با ارتكاب يك جرم قابليت ورود به حوزه ساير جرايم و آسيب ها را نيز پيدا مي كند. به عنوان مثال؛ معتادان( خصوصا معتادين به هروئين ) مستعد ورود به حوزه هاي آسيبي ديگر از جمله سرقت و تكدي نيز مي باشند. اين ويژگي ناظر بر از دست رفتن و يا تضعيف قواي دفاعي افراد گروهها و جوامع در برابر ورود به حوزه آسيب ها است عاملي كه بيش از هر جاي ديگر در زندان ها قابل مشاهده است. 4 – تنوع و تكثر دروني: به اين معني كه ورود افراد به حوزه هاي آسيبي آنها را در برابر تنوع در جلوه هاي مختلف آن آسيب قرار مي دهد. به عنوان مثال مصرف هر يك از انواع مواد مخدر مصرف كننده آن را به سوي ساير مواد با اعتياد حادتر كشانيده و همين طور ورود به حوزه الكليسم و مصرف هر يك از كالاهاي ميخانه اي مصرف كننده را به سوي ساير كالا هاي مشابه سوق مي دهد. اين ويژگي را در بسياري از حوزه هاي آسيبي مانند توالي سرقت، فرار از منزل و خشونت ديده مي شود.5 – تعميق پذير بودن: به اين معنا كه آسيب هاي اجتماعی در افراد و اجتماعات به صورت سيستمي بروز پيدا مي كند و در صورت كنترل نشدن تا عمق انحراف و تجلي عميق رفتار مجرمانه پيش رفته و به صورت جنايت نمايان مي شود. در اين ميان مهمترين عامل در تعميق يافتن رفتارهاي انحرافي، فقدان نظارت و كنترل اجتماعي است.6– عادي شدن: اين مسأله به معني شكسته شدن قبح انحرافات، پس از اولين ارتكاب و در فرايند رفتار مجرمانه است كه منجر به عادي شدن اقدام و ارتكاب در مراحل بعدي مي شود. در اين حالت فرد منحرف، رفتار مجرمانه را بي پروا و اندك اندك به صورت علني مرتكب مي شود و از سويي احتياط خود را در مقابل نظارت و كنترل اجتماعي از دست مي دهد. علني و آشكار شدن رفتار مجرمانه و پنهاني افراد در جامعه منجر به تجلي و مشهود شدن جرم در جامعه مي شود و در نتيجه آن جرايم مشهود افزايش يافته و ” نا امني مشهود ” به مسأله اجتماعي تبديل مي شود.7 – خزنده بودن: ارتكاب جرم و ورود به حوزه هاي آسيبي به آرامي و به صورت خزنده در درون افراد، گروهها، اجتماعات و جوامع بروز مي كند. لحظه ي ورود به حوزه آسيب ها به درستي قابل شناسايي نيست بلكه ورود آنها به صورت فرآيندي خزنده, انسان ها را دچار و تحت تأثير قرار مي دهد. از اين رو بسياري از افرادي كه رفتار مجرمانه دارند، باور نمي كنند كه آنها نيز در حوزه آسيبي گرفتار شده اند. اعتياد، روسپي گري و سرقت از از اين ويژگي برخوردار هستند.8 – غلبه كردن: در صورت بروز رفتار انحرافي خاص در تعداد زيادي از افراد جامعه، رفتار انحرافي بر هنجار ها غلبه كرده و خود تبديل به هنجار اجتماعي مي شود. هنجاري كه مورد تحمّل و مداراي افراد قرار گرفته ولي مورد ستايش و تأئيد قرار نمي گيرد. 9 – قابليت تبديل شدن به مسئله اجتماعي: آسيب هاي اجتماعی در شرايطي به مسأله اجتماعي تبديل گشته و از ويژگي هاي مسائل اجتماعي بر خوردار مي شوند)خراط ها، 1381). هورتون ولزلي مسأله اجتماعي را امري مي دانند كه« اولاً بخش قابل توجهي از جامعه آن را ناخوشايند بدانند، ثانياً معتقد باشند كه براي حل آن بايد كاري كرد و ثالثاً بر اين باور باشند كه فرد يا سازمان يا افرادي مسئول بر طرف كردن و حل مشكل اجتماعي هستند( رابينگتن و واينبرگ1382 ستوده 1376). به طور کلی با توجه به تعاریف فوق، موارد ذیل را می توان به عنوان ویژگی های مسائل اجتماعی قلمداد کرد: الف – جمعي و غير فردي: يعني كمال مطلوب اكثريت آن واحد جمعي را تهديد مي كنند. ب – تاريخي بودن: يعني داراي پيشينه و پسينه هستند. ج – متغير و نسبي: يعني در جوامع و فرهنگ هاي مختلف، نسبي و متغير هستند. د – قانون مند: يعني داراي مفتضيات تاريخي و اجتماعي خاص بوده و از قواعد و قوانين مخصوص به خود پيروي مي كنند.
7-1-2- مفهوم سرقت، انواع و ابعاد آن
سرقت كلمه اي عربي است كه در فارسي دزديدن و دزدي كردن و بردن مال ديگري معني شده است(عمید،1359 : 709). برای مفهوم سرقت تعریف های گوناگونی ارائه شده است که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود:1- ربودن خدعه آمیز مال غیر، برداشتن چیزی از دیگری بدون اطلاع و رضایت او؛2- گرفتن و بردن مال و پول کسی به زور و یا مکر و فریب؛3- ربودن متقلبانه شی متعلق به دیگری(ماده212 حدود و قصاص به نقل از ستوده، 1385: 157). سرقت را معمولا ربودن مال دیگری بدون اطلاع یا رضایت وی و با قصد برنگرداندن و یا به تعبیر دیگر؛ تصرف غیر قانونی در مال دیگران تعریف کردند. سرقت اصولا کنشی است نسبتا عقلانی و حساب شده که طبق برنامه معین و با تصمیم گیری قبلی در مورد انتخاب قربانی و چگونگی فرایند انجام کار صورت می گیرد(صدیق سروستانی، 1386: 93).
در دانش حقوق، سرقت به معنای ربودن مال و اشیای منقول بدون رضای او و برخلاف حق است. در قانون مجازات اسلامی سال 1370 در ماده 197 سرقت چنین تعریف شده است: « سرقت عبارت است از ربودن مال دیگری به طور پنهانی»(حامد و پشنگ، 1389: 30). پس سرقت بنا به نص قانون تنها وقتی موجود است که شی موضوع جرم بدون آگاهی و برخلاف میل صاحب آن از تصرف دارنده قانونی آن به تصرف عامل جرم درآید؛ لازمه آن گرفتن، برداشتن و کش رفتن است(گلدوزیان، 1372: 293 به نقل از ستوده، 1385: 158).
به طور کلی سرقت را براساس ملاک های مختلفی تقسیم و طبقه بندی می کنند که در ذیل به آنها اشاره می شود: 1- سرقت را بر اساس كيفر اختصاص يافته و شدت و ضعف مجازات به انواع زير تقسيم مي كنند: الف – راهزني يا قطع طريق؛ ب- سرقت مستوجب حد؛ج- سرقت مستوجب تعزير؛د- سرقت مشدّد(سرقت هاي مقرون به آزار و تهديد و سرقت هاي مسلحانه).
2- انواع سرقت بر اساس اعتبار عامل، يعني تبحر و مهارت سارق، به صورت زير است:الف – سرقت حرفه اي؛ب- سرقت نيمه حرفه اي؛ج – سرقت غيرحرفه اي.
3- سرقت را بر اساس زمان انجام آن به دو دسته تقسيم مي كنند: الف – سرقت در روز( تعطيل و غيرتعطيل)؛ب – سرقت در شب.
4- سرقت را براساس نحوه عمل عامل به اشكال زير تقسيم مي كنند:الف- سرقت تك رو؛ب – سرقت زوجي؛ج – سرقت گروهي(باندي).
5- سرقت را براساس مال سرقت شده به انواع زير مي توان تقسيم كرد: سرقت فرش، سرقت خودرو و قطعات و متعلقات آن، سرقت لوازم خانگي، سرقت طلا و جواهرات و پول نقد، سرقت اشياي عتيقه، سرقت احشام.
6- سرقت به اعتبار محل آن به صورت هاي زير قابل تقسيم است:سرقت منزل، سرقت مغازه و فروشگاه، سرقت انبار، سرقت بانك، سرقت ادارات و مؤسسات دولتي، سرقت اماكن عمومي(پايانه ها، گرمابه ها و…).
7- سرقت به اعتبار راه هاي ورود سارق: بريدن قفل، كشيدن مغزي در، شكستن شيشه در و پنجره، سوراخ كردن ديوار، كليد انداختن، بريدن نرده و حفاظ، بيرون آوردن توپي قفل، از طريق ديوار حياط، ورود از راه پشت بام، ورود با استفاده از نردبان يا قلاب، استفاده از درخت و يا تيربرق، ورود از طريق سوراخ هواكش، ورود از طريق حياط خلوت، كانال كولر، نقب زدن و… (حامد و پشنگ، 1389: 31 و 32).
8- سرقت هاي ادبي: اين جرم سابقه طولاني دارد و در قانون مطبوعات به آن اشاره شده و در دادگاه هاي مطبوعات نيز به آن رسيدگي م يشود. اين سرقت خود به سه نوع نثر، نظم و ترجمه تقسيم مي شود(حامد و پشنگ، 1389: 32).

2-2- چارچوب نظری تحقیق
در این پژوهش به منظور تبیین نظری علل و اسباب گرایش به سرقت از رویکرد اثبات گرایی کج رفتاری استفاده می شود. رویکرد اثبات گرایی، کج رفتاری را پدیده ایی واقعی، عینی و جبری می داند. این پارادایم خود شامل سه دسته رویکردهایی نظری به شرح ذیل می باشد:1- رویکرد نظری فشار اجتماعی،2- رویکرد نظری یادگیری اجتماعی و 3- رویکرد نظری کنترل اجتماعی(صدیق سروستانی، 1386: 43). در ادامه به منظور تبیین نظری آسیب اجتماعی سرقت به این رویکردهای نظری در ارتباط با موضوع تحقیق پرداخته می شود:
1-2-2- رویکرد نظری فشار اجتماعی
نظریه های فشار اجتماعی در پاسخ به این سئوال که چرا افراد دست به کج رفتاری می زنند؛ بیان می دارد که عواملی در جامعه برخی از مردم را تحت فشار قرار می دهند و آنان را مجبور به کج رفتاری می کنند(اگنیو، 1995 به نقل از صدیق سروستانی، 1386: 44). صاحب نظران این رویکرد نظری همچون رابرت اگنیو این فشار را ناشی از فشار و محدودیت های اجتماعی و اقتصادی همچون درآمد پایین و دسترسی به منابع و فرصت های ارزشمند می داند. رابرت مرتن این فشار را ناشی از عدم توانایی شخص در دستیابی به اهداف مقبول اجتماعی می داند؛ آلبرت کوهن این فشار را ناشی از ناکامی افراد در رسیدن به جایگاه بالا در جامعه می داند؛ ریچارد کلوارد و لوید اهلین این فشار را ناشی از عدم برخورداری اشخاص از فرصت های مشروع برای نیل به اهداف زندگی می داند؛ در نهایت پیتر بلاو و جودیت بلاو این فشار را ناشی از انتظارات فزاینده افراد از طریق مقایسه بین وضع موجود و وضع مطلوب می دانند. در ادامه به هر یک از این تئوری ها در ذیل رویکرد نظری فشار اجتماعی پرداخته می شود:

1-1-2-2- تئوری فشار عمومی رابرت اگنیو
نظریه عمومی فشار رابرت اگنیو، نه ساختاری است و نه فردی، این نظریه سعی می کند تا وقوع جرم و بزهکاری را تبیین کند که ناشی از فشاری است که فرد در زندگی با آن روبرو می شود. همچنین این نظریه می تواند مقیاس های فشار، انواع اصلی فشار، رابطه بین فشار و بزهکاری، رویکردهای تقابلی به فشار، عامل رفتار بزهکارانه یا غیر بزهکارانه و نظریه های سیاسی را تعریف کند که مأخذشان این نظریه است. علاوه بر این، نظریه عمومی فشار این استعداد درا دارد که برای توصیف بزهکاری بین گروه ها، مثلا میزان بزهکاری مردان در مقابل زنان را نیز استفاده شود. اگنیو بر این باور است که بزهکاری نتیجه مستقیم تأثیرگذاری منفی خشم و ناکامی و احساسات مضر و زیان آور است که به دنبال مناسبات اجتماعی مخرب و منفی به وجود می آید(سیگل، 1998: 179 به نقل از علیوردی نیا، 1390: 97). بر خلاف نظریه های پیشین فشار که صرفاً بر فشار اقتصادی متمرکز بودند؛ اگنیو به پیچیده بودن فشار در جامعه مدرن تأکید داشت. از این رو، وی در نظریه فشار عمومی، منابع اصلی فشار را بیان می کند. این منابع عبارت است از:
1- فشار ایجاد شده به خاطر عدم دستیابی به اهداف ارزشمند مثبت: رابرت اگنیو استدلال می کند که نرسیدن به اهداف ارزشمند مثبت، اولین نوع فشار در نظریه فشار عمومی است. جامعه ای با داشتن چنین مشخصه ایی، احتمالاً بیشتر از سایر جوامع جلوی رسیدن به اهداف را می گیرد. به طور خاص چنین جوامعی افراد را به سمت تأکید بیشتر بر اهدافی خاص هدایت می کنند و دستیابی به چنین اهدافی را برای افراد از راه های مشروع مشکل تر می سازد( اگنیو، 1999: 127 به نقل از علیوردی نیا، 1390: 98). علاوه بر این، اگنیو بر این باور است که سه نوع هدف متفاوت در زندگی وجود دارد که اعضای جامعه برای هر کدام از آنها تلاش می کنند؛ این اهداف عبارتند از: پول، منزلت و استقلال. این اهداف زمانی به فشار تبدیل می شوند که اشخاص در زندگی خود با گسستگی هایی روبرو می شوند. اولین گسستگی، گسستگی بین آرزوها و توقعات است که کانون نظریه های فشار پیشین است. در سال 1980 رابرت اگنیو این دیدگاه را مورد نقد قرار دارد و بر بیان کرد شکاف و گسستگی بین آرزوها و انتظارات، تنها در برخی از موقعیت های خاص منشأ فشار است. منبع دیگر فشار که در نتیجه مسدود شدن هدف ایجاد می شود؛ گسستگی بین توقعات و دستاوردهای واقعی است. این گسستگی حاصل رفتار فردی است؛ زمانی که دستاوردهای واقعی فرد کمتر از انتظار اوست؛ فشار افزایش می یابد. سومین نوع گسستگی زمانی ایجاد می شود که پیامد واقعی که فرد با آن مواجه می شود؛ پیامد منصفانه یا عادلانه ایی نباشد که خود را سزاوار آن می دانست
2- فشار در نتیجه حذف انگیزه های ارزشمند مثبت از افراد: اگنیو بر این باور است که حذف انگیزه های ارزشمند مثبت هم می تواند منشأ فشار باشد. به عنوان نمونه از دست دادن شغل، والدین، دوستان و محل زندگی می تواند منشأ فشار برای افراد باشد. لذا فقدان انگیزه های ارزشمند مثبت می تواند فرد را به سوی کجروی و بزهکاری سوق دهد.
3- فشار در نتیجه وجود انگیزه های

تکه های دیگری از این پایان نامه را می توانید

در شماره بندی فوق بخوانید

متن کامل پایان نامه ها در سایت homatez.com موجود است

You may also like...